7/5/2008
Grup Teknolojisi Nedir 6
Kategori: Belirtilmemiş
BÖLÜM 3
PARÇA AİLELERİN OLUŞTURULMASI
GİRİŞ:
Grup teknolojisinin temelini parça aileleri ve makine hücrelerinin oluşturulması teşkil etmektedir. Parça ailelerinin ve makine hücrelerinin oluşturulması GT ’nin endüstriyel uygulamalarındaki en önemli ve zor olan aşamasıdır. Yapılan GT çalışmasının başarısı büyük ölçüde parça aileleri ve makine hücrelerinin oluşturulmasına bağlıdır.
3.1.Parça Ailelerinin Oluşturulması:
Grup teknolojisine, parçaların kendi niteliklerine dayanarak aileler şeklinde gruplanmasıyla başlanır. Bu nitelikler, ekseriyetle geometrik ve/veya üretim işlem özelliklerine dayanır. Ailelerin geometrik sınıflandırılması normalde büyüklük ve şekle dayanırken, üretim işlem sınıflaması; işlemlerin çeşit, sıra ve sayısına dayanır. İşlem çeşidi; işleme yöntemi, takımlama ve işleme şartları gibi hususlarla belirlenir.(4)
Parça ailelerinin oluşturulmasında aşağıdaki faktörler dikkate alınmalıdır.(10)
· Grupların kendilerine yeterli olması
· Tezgah kullanım oranlarının yüksek olması
· İnsan gücü kullanım oranının yüksek olması ( tezgah kullanımı yüksek değilse, esnek insan gücü kullanılmalıdır )
· Tezgah hazırlama zamanlarının düşürülmesi
· İş denetimi ve iş tatmininin sağlanması. İş denetimini GT hücreleri kendi kendine yapar. İşin basitleştirilmesiyle ise işçi tatmini sağlanır.
· Tesis esnekliğinin korunması.
· Tesis içi yapılan taşıma işlemlerinin dikkate alınması
Parça ailelerinin oluşturulmasında kullanılan yöntemleri aşağıdaki gibi 3 ana grupta toplayabiliriz:
1- Elle ve Gözle Araştırma (El-Göz Araştırması)
2- Üretim Akış Analizi
3- Sınıflama ve Kodlama Analizi
3.1.1.Elle ve Gözle Araştırma ile Parça Ailelerinin Oluşturulması(El-Göz Araştırması)
Elle ve gözle araştırma, resmi grup teknolojisi uygulamalarında pek fazla kullanılmaz. Bu yöntem, çok uyumlu olmayan sonuçlara götürür çünkü bir parçalar kümesinin iki üyesi nadiren aynı ailede gruplanır. Bunun,her kişinin fabrikanın işleme kabiliyetleri hakkında farklı bilgilere sahip olması, önemli parça niteliklerinin tanınmasının farklı olabilmesi ve belirli bir görevi yapmak için bir çok farklı takım ve tezgahın kullanılabilmesi gibi bir çok sebebi vardır. Buna karşılık iş maliyeti, önemli derecede farklı olabilir.(4)
Parçaların fiziksel özelliklerini temel olarak gruplama tekniğine dayanan bu yöntemde başarı gruplamayı yapacak kişinin ölçü, büyüklük ve şekil gibi bazı gruplama ölçütlerini doğru olarak seçmesine ve kullanmasına bağlıdır. Çalışma hızları yüksek ve düşük, maliyetli olmalarına karşılık, başarı oranı fazla değildir. Deneyimli bir ustabaşı veya mühendisin bilgisine dayalıdır. Çok sayıda parçanın ve makinenin olduğu üretim sistemlerinde kabul edilebilir bir başarı oranıyla kullanımları neredeyse olanaksızdır. (7)
Çubuk malzemeden yapılan 50 mm parçalar, X torna tezgahından geçen parçalar, 5 kg ağırlığındaki demir döküm parçalar vs. gibi sınıflama faktörleri kullanılarak sınıflama yapılabilir.(10)
3.1.2. Üretim Akış Analizi ile Parça Ailelerinin Oluşturulması
Üretim akış analizi, parçaların üretim fabrikasyon sırasında uğradığı işlemlerin sırasını analiz için Burbidge tarafından geliştirilmiş bir yapılanma tekniğidir. Bu tekniğin temel çalışma prensibi, parçaların tasarım ayrıntılarının dışında kalan ve parçaların üretimi için kullanılan parça rota kartlarını analiz eder.
Rota analizleri yardımı ile mümkün en iyi akışı sağlayacak yerleşim düzeninin listelenmesi ve parçaların rota kartlarının çıkarılması işlemine “ üretim Akış Analizi” denir. ÜAA ’da amaç, belirli bir grup makinede tümüyle işlenip ürün hale gelecek parçaları bulmak, her tip tezgahın olabildiğince yalnız belirlenir grupta yer almasının sağlamak, toplam taşıma uzaklığını ve taşıma ağırlığını en küçüklemek, gereksiz iş ve malzeme akış rotalarının ortadan kaldırmaktır.
ÜAA ’de bahsedilen işlerin yapılabilmesi için, parça rota kartlarının ve donanım listesinin hazırlanması gerekir. Rota kartları, malzemelerin hammadde deposundan çıkışından, parçaların bitirilmesine kadar tüm üretim işlemlerini gösteren ve işlemlerin zamanının da (hazırlık ve işlem zaman toplamı) verildiği bilgi akış kartlarıdır. Donanım listesi, işletmenin elinde bulundurduğu ve parçaların üretiminde kullandığı her türlü makine ve araç gereçlerin tanıtıldığı listelerdir. Üretim akış analizi 3 aşamada tamamlanan bir süreçtir. Bu aşamalar;
1.İşletmenin genelinde üretim akış analizi ile, işlem bölümlerinin konumları ve büyüklüklerinin saptanması(Fabrika Akış Analizleri)
2.Her işlem bölümündeki, makine ve araç gerecin tespit edilmesi ve bunların birleştirilerek makine hücrelerinin oluşturulması(İşlem bölümlerinde gruplama)
3.Makine gruplarının işlem bölümleri içinde yerleşim düzeninin planlaması (Grup içi akış analizi). enm.blogcu.com
3.1.2.1.Fabrika Akış Analizi:
Fabrika akış analizinin(FAA) ilk hareket noktası ele alınan bir fabrikadaki işlem bölümlerini tespit etmektir. İşlem bölümleri ,fabrika içerisindeki her bir işlemin gerçekleştirilebilmesi için kurulan bir tesis grubudur. Bir makine fabrikasında bulunan dökümhane, montaj atölyesi ve torna-tesviye atölyesi işlem bölümlerine örnek olarak verilebilir. Bu tesis gruplarının tespit edilmesini işlem bölümlerinin hedefe uygun birleştirilmesi izler. Hedef, olabildiğince az sayıda tesis yatırımıyla, birleştirilen birimler arasında malzeme akışının basitleştirilmesidir. Birleştirmenin, birbiriyle uyuşmayan işlem bölümleri için olabilirliği yoktur. FAA 7 aşamadan oluşan bir süreçtir. (7) Bu süreçler;
1.İşlem bölümlerine ayırma,
2.İşlem bölümlerine, makine ve araç gereçlerin tahsis edilmesi,
3.Genel akış çizelgelerinin hazırlanması,
4. Her parçanın işlem rota numarasının(İRN) bulunması,
5. İRN ’lerin gruplandırılması,
6. Parça rotalarının incelenerek birleştirme ve basitleştirme olanaklarının araştırılması(rota analizi)
7.İşlem bölümleri arasındaki parça akışının düzenlenmesi,
3.1.2.2. İşlem Bölümlerinde Gruplama:
İşlem bölümlerinde gruplama, FAA ile elde edilen işlem grupları içinde, birbirinden bağımsız, her biri ayrı bir parça ailesini işleyebilecek makine hücrelerinin oluşturulmasıdır. Böylece,grup düzenlemeye veya hücre tipi üretime geçiş yapılabilecektir.enm.blogcu.com
İşlem bölümünde gruplama işlemine, parça makine ilişki matrisinin oluşturulmasıyla başlanır. Matrisin oluşturulmasında, FAA ile elde edilmiş olan ve her bir işlem bölümüne giren parçaların işlem gördüğü makinelere 1, görmediklerine 0 değeri verilerek oluşturulur.enm.blogcu.com
Ortak işlemlerden geçen parçalar, parça aileleri halinde gruplanır. Benzer şekilde, bu ortak işlemleri yapmak için kullanılan tezgahlar, bir hücre olarak gruplanabilir,sonuç olarak bu teknik yerleşim kolaylığı için kullanılabilir. Başlangıçta tezgah-parça kartı şekillendirilmelidir. Bu, bir MxN matrisidir.
Burada;
M=Tezgah sayısı
N=Parça sayısı
X=j parçası, i tezgahında işlem görüyorsa 1’dir aksi takdirde 0’dır.
Tezgah parça kartı küçükse, benzer işlemli parçalar,sıra ve sütunları elle tasnif edilerek birlikte gruplanabilir. Bununla birlikte bu işi yapmak için daha çazip bir işlem olan bilgisayar işlemi kullanmaktır.(4)
Tablo 3.1 (a)’da basit bir parça-makine ilişki matrisi verilmiştir. Bu matristen hareketle deneme yanılma tekniği (tezgah parça kartı küçükse)kullanarak veya elle tasnif edilerek parça aileleri ve makine hücreleri oluşturulur. Deneme yanılma tekniği ve elle tasnif parça veya makine sayısının fazla olması durumunda yetersiz kalmaktadır. Bu eksikliği giderecek birçok teknik geliştirilmiştir.(Bu teknikler bir sonraki bölümde ayrıntılı bir şekilde açıklanacaktır.) Parça aileleri ve makine hücrelerinin oluşturulmuş şekli tablo 3.1(b)’de verilmiştir.
