» Arastırma Raporu - Yalın Üretim Anlayışı -1

Yayinlanma Zamani: 2011-12-20 01:04:00





KONYA TiCARET ODASI
YALIN ÜRETiM ANLAYISI
Seyida ERKEK
Etüd-Arastırma Servisi
Eylül 2008

YÖNETiCi ÖZETi
Konya Ticaret Odası olarak yaptıgımız “Sektörel istisare Toplantıları”nda hemen hemen tüm sektörlerde var olan ortak sorunların basında maliyetlerin yüksekliginin geldigi tespit edilmistir. Gerek enerji, gerek  stok, gerekse vergi maliyetlerindeki yükseklik firmaların rekabet edebilirligini düsürmekte ve küresel piyasada önemli bir güç olmalarını engellemektedir.


Günümüzde uluslararası pazarda rekabet avantajı yakalayabilmenin yolu digerlerinden bir adım önde olmakla mümkün. Bu ise farklılık olusturmaktan geçiyor. Farklılık olusturmanın önündeki maliyet engeline  direnmenin en iyi yolu ise maliyetleri düsürecek alternatif sistemler kullanmak. Maliyetleri düsürürken üretim hızını artıran yalın üretim sistemi, ilgili sektörün bir anlamda elini güçlendirmesi bakımından önemli bir sistem olarak öne çıkmaktadır.


Günümüzde müsteri taleplerinin sonu yok ve bu talepler firmaları sürekli daha hızlı
olmaya sevk ediyor. Sanayinin rekabet sartlarını hem en çabuk sekilde hem de en az
masrafla iyilestirmesinin en iyi yolu yalın üretimdir. Hızlı ve esnek üretim anlamına gelen
yalın üretim anlayısı, sanayinin tüm sektörlerine uygulanabilir olması bakımından önemli bir
fırsat sunmaktadır.
Yalın üretim, “en az kaynakla, en kısa zamanda, en ucuz ve hatasız üretimi, müsteri
talebine bire bir uyacak, yanıt verebilecek sekilde, israfsız ya da en az israfla ve tüm
üretim faktörlerini en esnek sekilde kullanıp, potansiyellerinin tümünden yararlanıp
nasıl gerçeklestiririz?” arayısının bir sonucudur.
Yalın üretim, üretime yük getiren tüm israflardan arınmayı hedef alan bir yaklasımdır.
Yalın üretimin ana stratejisi hızı artırıp, akıs süresini azaltarak kalite, maliyet, teslimat
performansını aynı anda iyilestirmektir.
Dünyada 1920’li yıllara kadar emek-yogun üretim yöntemi kullanılırken 1920’li yıllarla
birlikte büyüyen pazarlarda daha fazla üretebilmeye odaklanan sirket yapısıyla birlikte bu
yöntem yerini kitle üretimine bırakmıstı. Ancak bu sistem stokları ve bunun maliyetini
artırmanın yanında, baska problemleri de beraberinde getirmeye baslayınca maliyetleri artan
firmalar kalite üretmede zorlanır hale gelmisti. II.Dünya Savası’ndan sonra ise yeni bir üretim
sistemi dünyaya hakim olmaya baslamıstır. Kökeni 1950'li yıllara dayanan 'Yalın üretim'
sistemi ilk kez Japonya’da ortaya çıkmıstır.
“Toyota Üretim Sistemi"nin dayandıgı en temel ilke her seyi ancak müsterinin
istedigi anda ve miktarda üretmek, gereksiz stokları tümüyle ortadan kaldırmaktı. Stok
bir israf olarak algılanıyordu ve sistemde hiçbir israfa yer yoktu.
Toyota üretim sisteminin temeli 6 sıfırdan olusmaktadır: sıfır mal fazlası, sıfır depo, sıfır
hata, sıfır çeliski, üretimde sıfır ölü zaman, müsteri için sıfır bekleme ve sonuçta sıfır
kagıt israfı, sıfır bürokrasidir.
Yalın sistemin kurumsallasması ise 1997 yılında oldu. Amerika’da kar amacı gütmeyen
bir örgüt olarak “Yalın Kurulus Enstitüsü (Lean Enterprise Institute)” kuruldu. ikincisi ingiltere’de kuruldu. Yalın Enstitü Türkiye ise 2002 Temmuz ayında istanbul’da
kurulmustur. Amerika’daki merkezle yakın iliski içinde olan Enstitü bünyesinde yalın
üretim felsefesini ve yalın üretime geçisteki ve geçis sonrasında uygulanan yöntem ve
teknikleri ayrıntıda bilen ve uygulamaya geçirebilecek olan uzmanlar çalısmaktadırlar.
Yalın üretim sisteminin pek çok faydası bulunmakla birlikte bunlardan en
önemlileri: israfı yok etmesi, maliyeti düsürmesi, piyasa kosullarına uyumu saglaması,
esneklik kazandırması, nakit akısını hızlandırması, firma karlılıgı artırması, rekabet gücünü
artırması, isçi ve makine kullanımında verimlilik, hammadde ve stokta iyilesme saglaması ve
toplumsal zenginlik olarak sıralanabilir.
Yalın üretim sisteminin deger, deger akısı, sürekli akıs, çekme ve mükemmellik olmak
üzere bes ilkesi bulunmaktadır.
Türkiye’de yalın üretim sistemi 1990’lardan beri bilinmekte ve uygulama örnekleri
giderek artmaktadır. Özellikle 1990’lardan sonra büyük firmaların kalite çalısmalarına önem
vermesi benzer uygulamaları yan sanayi ve tedarikçilerden de istemesi, bu alandaki
çalısmaları hızlandırmıstır.
Yalın üretim sisteminin ülkemizde en yaygın uygulama alanlarından biri otomotiv
sektörüdür. Ülkemizde de Toyota basta olmak üzere, Otoyol, Temsa, Hema ve Goodyear bu
anlayısla üretimlerini gerçeklestirmektedir. Adapazarı’nda kurulan Toyota otomobil
fabrikasında Türk isçileri kısa süre içinde Japonya’daki Toyota Japon isçilerinin üretkenlik
seviyesini yakalamıslardır. Buna ilave olarak Ford, Renault, Bosch, Tofas Üretim Sistemi ve
Hugo BOSS, isimli dünyaca tanınmıs marka tekstil üreticisi hem kendi isletmelerinde hem de
yan sanayi isletmelerinde bu sistemi baslatmıslardır. Yaklasık bes yıl önce bu sisteme geçen
Sun Tekstil de tekstil sektörü için iyi bir örnektir.
1990’lı yılların büyüyen pazarlarında geçerli olan “ne üretirsem satarım, maliyetim
yükselirse fiyatı artırırım, gecikirsem müsteri bekler” anlayısına artık yer yoktur. Zira
yerel veya uluslararası bir rakip derhal yerinizi alır.
Sermayenin kısıtlı ve maliyetin yüksek oldugu ülkemizde büyümenin lokomotifi
verimlilik artısıdır. Günümüz sartlarında rekabet nedeniyle fiyatlar sürekli düsmektedir ve
fiyat indirimleri ile rekabette öne geçmeye çalısmak maliyetler azaltılmadıgı sürece
sürdürülemez. is dünyasının bu degisimi dogru algılaması gerekmektedir.
Bu noktada isletmelere önerimiz yalın üretim sistemini uygulamalarıdır. Zira yalın
üretim israflar yüzünden tüketilmekte olan kaynakları verimli kullanabilmenin yollarını
göstermektedir. Tasarruf edilen kaynaklar daha fazla deger yaratmaya
yönlendirildiginde, hem mevcut pazarlarda daha genis ekonomik imkanlar
bulunabilmekte, hem de yeni pazarlara dogru büyüme gerçeklestirilebilmektedir

GIRIS
Konya Ticaret Odası olarak yaptıgımız “Sektörel istisare Toplantıları”nda hemen
hemen tüm sektörlerde var olan ortak sorunların basında maliyetlerin yüksekliginin geldigi
tespit edilmistir. Gerek enerji, gerek stok, gerekse vergi maliyetlerindeki yükseklik firmaların
rekabet edebilirligini düsürmekte ve küresel piyasada önemli bir güç olmalarını
engellemektedir.
Günümüzde uluslararası pazarda rekabet avantajı yakalayabilmenin yolu digerlerinden bir
adım önde olmakla mümkün. Bu ise farklılık olusturmaktan geçiyor. Farklılık olusturmanın
önündeki maliyet engeline direnmenin en iyi yolu ise maliyetleri düsürecek alternatif
sistemler kullanmak. Maliyetleri düsürürken üretim hızını artıran yalın üretim sistemi, ilgili
sektörün bir anlamda elini güçlendirmesi bakımından önemli bir sistem olarak öne
çıkmaktadır.
Günümüzde müsteri taleplerinin sonu yok ve bu talepler firmaları sürekli daha hızlı
olmaya sevk ediyor.1 Sanayinin rekabet sartlarını hem en çabuk sekilde hem de en az masrafla
iyilestirmesinin en iyi yolu yalın üretimdir. Hızlı ve esnek üretim anlamına gelen yalın üretim
anlayısı, sanayinin tüm sektörlerine uygulanabilir olması bakımından önemli bir fırsat
sunmaktadır. Ülkemizde hali hazırda bazı firmalar tarafından kullanılan bu sistem
yaygınlastırılırsa, ülkemizin sektörel rekabet edebilirligi artacaktır.
Hazırlamıs oldugumuz bu çalısmada; öncelikle yalın üretim sisteminin kavramsal
çerçevesinden bahsedilerek ardından sistemin kökeninden, Türkiye’de mevcut olan yalın
anlayıstan ve yalın üretimin faydalarından bahsedilecektir.

1. Yalın Üretim Sistemi
Yalın üretim sistemini tanımlamadan önce üretim sistemi kavramına açıklık getirmek
yerinde olacaktır. Üretim sistemi en basit tanımıyla hammadde, makineler, tesisler, teknoloji
gibi girdileri ürün ve hizmete dönüstüren sistemlerdir.2
Üretim sürecinde girdilerin çıktı haline dönüstürülmesi esnasında birçok kayıp meydana
gelebilmektedir. Zaman kaybı bunlardan sadece bir tanesidir. Olusan bu kayıplar maliyetleri
arttırarak rekabet avantajını azaltmakta ya da yok etmektedir.
Yalın üretim, “en az kaynakla, en kısa zamanda, en ucuz ve hatasız üretimi, müsteri
talebine bire bir uyacak, yanıt verebilecek sekilde, israfsız ya da en az israfla ve tüm
üretim faktörlerini en esnek sekilde kullanıp, potansiyellerinin tümünden yararlanıp
nasıl gerçeklestiririz?” arayısının bir sonucudur.
Yalın üretim, yapısında hiçbir gereksiz unsur tasımayan ve hata, maliyet, stok, isçilik,
gelistirme süreci, üretim alanı, fire, müsteri memnuniyetsizligi gibi unsurların, en aza
indirgendigi ideal bir üretim sistemidir (John Krafchik).3
Yalın üretim; ortalama bir firmanın faaliyetlerinde maksimum verimin elde etmesi için
tasarlanmıs bir sistemdir.4 Organizasyonlar, teknolojiler ve sabit kıymetler üzerinde
odaklanmak yerine, ürün üstüne odaklanarak, kaynakları ürünü etkileyecek çalısmalara
kaydırmayı amaçlar. Siparisin alınmasından sonra ödemenin alınmasına kadar geçen sürenin
kısaltılması ana hedeftir. Bu noktada süreç içerisinde var olan ve katma deger üretmeyen her
sey ortadan kaldırılır. Böylece maliyetlerde beklenenin ötesinde bir iyilesme saglanır.
Yalın üretim, üretime yük getiren tüm israflardan arınmayı hedef alan bir yaklasımdır.
Yalın üretimin ana stratejisi hızı artırıp, akıs süresini azaltarak kalite, maliyet, teslimat
performansını aynı anda iyilestirmektir. Yalın üretim, müsteri ihtiyaçları dogrultusunda
malzeme veya bilgiyi dönüstüren veya sekillendiren ve katma deger yaratan faaliyet ile zaman
ve kaynak kullanan; ancak ürün üstüne müsteri ihtiyaçları dogrultusunda deger ilave etmeyen
ve katma deger yaratmayan faaliyeti ayırt eden bir yaklasımdır.5
Firmalar için asıl maliyet olusturan kalemler yöneticilerin göremedigi alanlarda ve katma
deger olusturmayan zaman kayıplarında gizlidir. Bu sistemin temel hedefi iste bu gizli
maliyetlerin ortaya çıkarılması ve azaltılmasıdır.6
2. Yalın Üretim Sisteminin Kökeni
Dünyada 1920’li yıllara kadar emek-yogun üretim yöntemi kullanılırken 1920’li yıllarla
birlikte büyüyen pazarlarda daha fazla üretebilmeye odaklanan sirket yapısıyla birlikte bu
yöntem yerini kitle üretimine bırakmıstı. Ancak bu sistem stokları ve bunun maliyetini
artırmanın yanında, baska problemleri de beraberinde getirmeye baslayınca maliyetleri artan
firmalar kalite üretmede zorlanır hale gelmisti. Bu sistem ürün çesitliligi, teslim süresi, üretimin planlanması ve müsteri taleplerindeki degismelere uyum yönünden esneklik
saglayamamaktaydı.7
II.Dünya Savası’ndan sonra yeni bir üretim sistemi dünyaya hakim olmaya baslamıstır.
Kökeni 1950'li yıllara dayanan 'Yalın üretim' sistemi ilk kez Japonya’da ortaya çıkmıstır.
Sistemin ortaya çıktıgı tarihlerde Japonya, savastan yenik çıkmıstı ve ekonomik bakımdan
sıkıntılı bir dönemden geçiyordu. Toyota firması mühendisleri Taiichi Ohno ve Shigeo
Shingo ve Toyoda ailesinden Eiiji Toyoda böyle bir ortamda ülkelerine Batı’daki üretim
yönetimi anlayıslarından oldukça farklı bir sistem kazandırdılar.
Japonya'nın savas sonrası ekonomik kosullarıyla birebir ilintili olarak ortaya çıkan ve
1980'li yılların sonlarına kadar Toyota Üretim Sistemi (Toyota Production System) olarak
anılan bu üretim anlayısının amacı düsük maliyetli, kıt kaynakları çok daha tasarruflu
kullanabilecek, müsteri tatmininin en üst düzeyde hedef olarak belirlendigi, üretim ve
siparis yerine getirme süreleri kısa, basta stok olmak üzere her türlü israftan ve katma
deger katkısı olmayan unsurlardan arınmıs bir sistem gelistirmek ve uygulamaktı.8
ilk ürünlerini 1980’lerde veren bu sistem, zamanla diger ülkelere de yayılmaya basladı.
Baslangıçta Toyota üretim sistemi olarak bilinen bu sistem daha sonraları yalın üretim sistemi
olarak anılmaya basladı.
“Toyota Üretim Sistemi"nin dayandıgı en temel ilke her seyi ancak müsterinin
istedigi anda ve miktarda üretmek, gereksiz stokları tümüyle ortadan kaldırmaktı. Stok
bir israf olarak algılanıyordu ve sistemde hiçbir israfa yer yoktu. Her üretim adımı ancak bir
sonraki adımın ihtiyaç duydugu zamanda ve miktarda üretim yapmak üzere Kanban adı
verilen kartlarla tetikleniyordu. Bu mantık tedarikçi firmalar zincirinde de uygulanarak talep
edildikçe üreten, stokları asgariye indirilmis ve bu sayede kaynaklarını çok daha etkin
kullanabilen bir sistem olusturulmustu.9 Artık zamanında önce ve ihtiyaçtan fazla üretim
yapmak yerine, çok hızlı kalıp degistirme teknikleri sayesinde, çok küçük partiler halinde,
sadece müsterinin istedigi kadar üretim yapılabilir hale gelmisti.
Toyota üretim sisteminin temeli 6 sıfırdan olusmaktadır: sıfır mal fazlası, sıfır depo, sıfır
hata, sıfır çeliski, üretimde sıfır ölü zaman, müsteri için sıfır bekleme ve sonuçta sıfır
kagıt israfı, sıfır bürokrasidir.10
Sıfır hatayla çalısmak için uygulananlar;
• Poka – Yoke (Unutkanlık, dikkatsizlik yüzünden olusabilecek hataların önlenmesi).
• is Standartlasması (islerin birimlere ayrılıp isçinin görecegi panolara çizimler
halinde asılması ve böylece islerde bir prosedür yapılıp islerin hızlı emniyetli ve
kaliteli yapılması. isçi tüm hareketlerini standart is prosedürüne göre yapıyor; is
emniyeti, üretim hızı ve kalite yönünden tutarlılık saglanıyor. is standartlasması
aynı zamanda is rotasyonu gibi durumlarda da yeni isçinin isine çabuk adapte
olmasına da olanak tanıyor).

 

• 5 S Kuralı (tertip, düzen ve temizlik için gerekli sartların bas harflerinden ortaya
çıkmıstır. Bunlar Yapılanma-Esyaları dogru yere yerlestirmek), Düzen-Makine,
teçhizatın yerlesimi hızlılıgı esas alacak sekilde olması, Temizlik-Fazlalıkların ortadan
kaldırılması, Süreklilik-ideal durumun devamı için standart ve sorumlu belirlenmesi)
ve Özen-Standartların alıskanlık haline getirilmesi).
• DOE –Deney Tasarımı (Önceki ürünün tasarımında ortaya çıkan problemlerden ders
çıkararak kalitenin ürün ile birlikte tasarlanması).
• Sürekli iyilestirmeyle (KAiZEN) –(Sonraki asamadaki problemleri önleyecek
tasarımlar yapmaktır.)
Bu süreçte makinelerin yerlesim planı dahi önemli hale geliyor. Ürünler islemler
esnasında hiç beklemeden hızla akabiliyordu. Genellikle U seklinde olan bu makine yerlesim
düzeninde bir isçi birden çok makineden sorumlu tutuluyor, böylece hem is monotonlugu
önleniyor hem de isçilikten tasarruf ediliyordu.
Hata kabul etmeyen bu sistemde stoklar en düsük seviyede tutuldugundan makinelerin
bakımı büyük önem arz ediyordu. Toplam Üretken Bakım teknikleriyle makinelerin
kullanılabilir zamanı artırılıyordu. Yüzde 100 hatasızlık geregi isçiye hata çıktıgı anda
hatanın nedenlerini bulabilmek için üretimi durdurma inisiyatifi tanınmıstı. Çogu kez
hatayı isçinin kesfetmesi yerine üretim hatlarında "poka-yoke" denilen sensörler ve hata
yakalayıcı donanım kullanılıyor, bu mekanizmalar hatayı olustugu anda otomatik olarak
saptayarak ileriye gitmesini önlüyordu.11
Toyota Üretim Sistemi’nin temelinde; is basitlestirme, hatalar ve israflar için detay
sorgulama yatmaktadır. Bir sorunla karsı karsıya kalındıgında, özünü anlayabilmek için
kendi kendimize bes kez neden diye sormamızı ve bes kez yanıt vermemizi gerektiren bir
sistemdir. Örnegin bir makine durdugunda neden durdugunu ögrenip onu çözmek yerine, asırı
yüklemeden durduysa, asırı yüklemenin nedenini arastırmak, yaglanma yetersizliginden asırı
yükleme olduysa onun nedenini arastırmak, yaglama pompası çalısmamıssa, neden
çalısmadıgını arastırmak, pompa mili hasar görmüsse nedenini arastırmak, kısacası sorunu bir
daha sorun olmaktan çıkarmak en dogru yol olacaktır.12
Toyota Üretim Sistemi, insana saygıyı esas alıyordu. Bu saygı hem ücretlerde hem de
çalısanları sistemin daha da yetkinlesmesi için en önemli aktörler olarak devreye almasında
kendini gösteriyordu. Çalısanların hem kendi islerini eksiksiz yapmalarını, hem de sürekli
gelisim faaliyetlerinde rol almaları için her sey yapılmaktadır. Çalısanların emniyeti ve
güvenligi, is ortamının düzgünlügü, temizligi, islerin standartlarına baglı çalısması ve
ergonomi göze batan unsurlardır.

1 Ulas ATAY , “Tekstilin Umudu Toyota Yöntemi”, http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=182325
2 www.odevarsivi.com/dosya.asp?islem=gor&dosya_no=78779 - 36k
3 A.g.e.
4 http://www.ceviriyorum.com/index.php?start=5
5 www.odevarsivi.com/dosya.asp?islem=gor&dosya_no=78779 - 36k
6 http://www.ceviriyorum.com/index.php?start=5

7 http://www.yalinenstitu.org.tr/neden_yalin_yaklasim.asp
8 http://www.yalinenstitu.org.tr/makaleler/yalin/m017.asp - 13k
9 http://www.yalinenstitu.org.tr/yalin_yaklasim.asp
10 http://www.muraty.com/calisma/Yal%C4%B1nuretim.doc

11 http://www.yalinenstitu.org.tr/makaleler/yalin/m017.asp - 13k
12 Banu Dagada, “Yalın Üretim Nedir?”, www.webturkiyeportal.com/webforum/228793-yalin-uretimnedir.
html - 76k

 


Sonraki Konu :


Duyuru

Facebook sayfamiza üye olun


Duyuru
Sitemizde güncelleme çalismalari devam etmektedir.
Görüs ve önerilerinizi bizimle paylasabilirsiniz ! mail adresimiz : endustrimuhendisligi@hotmail.com