» Bankacılıgın Yeniden Yapılandırılmasına Bankaların Bakısı

Yayinlanma Zamani: 2010-12-29 16:02:00





Bankacılık Sisteminin Yeniden Yapılandırılmasına Bankaların Bakış Açısı

Ersin Özince

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından 19 Temmuz 2002 tarihinde İstanbul’da düzenlenen “Bankacılık Sektörünün Yeniden Yapılandırılması” konulu toplantıda Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkanı ve T. İş Banksı A.Ş. Genel Müdürü Sayın Ersin Özince tarafından sunulan tebliğ aşağıda yer almaktadır.

 

I. Son on yıla ilişkin makro bir değerlendirme

 

Son on yıllık dönemde, temel makro göstergeler esas alınarak bir analiz yapıldığında Türkiye ekonomisinin performansının çok iyi olmadığı görülmektedir. Büyüme son derece istikrarsızdır, enflasyon olağanüstü yüksektir, kamu kesimi açığı hızla büyümüştür, işsizlik artmıştır, piyasalar belirsizlik içinde çoğu kez yüksek bir risk ortamında çalışmak durumunda kalmıştır. Ekonomik büyümenin finansmanında kullanılmak üzere mali kaynaklar yeterince çoğaltılamamış, büyüme yurtdışından kaynak bulunabilirliğine son derece bağımlı hale gelmiştir. Mali sistemin küçük ve sığ kalması yanında dikkati çeken diğer önemli özellikler yüksek para ikamesi, kaynakların vade yapısının çok kısa olması ve reel faizlerin çok yüksek olmasıdır. Öte yandan, ekonomide kullanılabilir kaynakların neredeyse tamamı gönüllü ya da zorunlu olarak kamu tarafından talep edilmiş ve kullanılmıştır. Bu durum özel sektörde kaynak yaratan ve kullanan güçlü kurumların yaratılması için gerekli ortamın oluşmasını engellemiştir. Hızla bozulan makro dengesizliklerin giderilmesi için gerekli kararlar ya alınamamış ya da kararlılıkla uygulanamamıştır. Aksine dengesizliklerin daha da büyümesi pahasına sorunlar ile yaşamanın yolları bulunmaya çalışılmıştır.

 

II. Dünya ekonomisindeki gelişmeler ve yeni finansal mimari

 

Dünya ekonomisindeki gelişmeler, başlangıçta Türkiye ekonomisindeki sorunların ertelenmesine yardımcı da olmuştur. Bilindiği gibi, dünya ekonomisinde 1980’li yılların sonundan itibaren gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere çok yüksek miktarlarda sermaye akımı olmuştur. Sermaye girişleri gelişme arzusu içinde olan gelişmekte olan ülkelerde büyümeyi desteklemiştir. Ne var ki bu ülkelerin kronik sorunları ile gelişmiş ülke ekonomileri karşısındaki rekabet zayıflıkları bir süre sonra ciddi krizlere neden olmuştur. Krizler sadece kriz yaşanan ülkelerin ekonomilerine değil uluslararası ekonomide olan tüm ülkeleri olumsuz etkilemiştir. Sermaye ana ülkeye veya daha risksiz ülkelere dönmüştür. Gelişmekte olan bir çok ülke uluslararası piyasalardan kaynak sağlayamamış hatta kullandıkları kaynakları geri ödemek zorunda kalmışlardır.

 

Başlangıçta sınırlı sayıda ülkede yaşanan krizler 1990’lı yılların ikinci yarısından itibaren birçok ülkede etkisini göstermeye başlayıp dünya ekonomisinde istikrarsızlıklara neden olunca gelişmiş ülkeler ve uluslararası kuruluşlar bir araya gelerek sorunun çözümüne yönelik arayış içine girmişlerdir. Varılan ortak nokta, istikrarlı bir ekonomik ortamın yaratılması, piyasaların geliştirilmesi, her alanda şeffaflığın sağlanması, ulusal ve uluslararası mali sistemin güçlendirilmesi, uluslararası mali krizlerin önlenmesi konusunda çalışmalar yapılması olmuştur.

Ulusal mali sistemlerin güçlendirilmesi kapsamında, gelişmekte olan ülkelerde geleneksel olarak mali sistemin en önemli kurumlarını oluşturan bankaların yeniden yapılandırılması önem kazanmıştır.

 

III. Piyasa koşullarında bankaların rehabilitasyonu ve yeniden yapılandırılması

 

Uluslararası uygulamalar açısından bakıldığında bankacılık sisteminde yeniden yapılandırmanın başlıca ögeleri arasında düzenleme ve denetim sisteminin iyileştirilmesi, risk alma ve yönetme sürecinin ve yönteminin değişmesi, sorunlu aktiflerin tanınması ve azaltılması, sermayenin güçlendirilmesi, bankacılık sistemine siyasi müdahalenin ortadan kaldırılması ve iyi yönetişim yer almaktadır.

 

Bankaların rehabilitasyonu ve/veya yeniden yapılandırılmasında iki temel yaklaşımdan söz edilebilir. Birinci yaklaşım, bankaların mali yapılarının iyileştirilmesi ve güçlendirilmesine yönelik olarak özkaynakların zaman içinde artırılmasını öngörmekte ve bu amaçla en etkin yol olan kâr artışını sağlayacak bir ekonomik ortamın yaratılması için çaba sarf edilmektedir. İkinci yaklaşım -ki kısa dönemli bir yaklaşımdır- özkaynakların hemen artırılmasını öngörmektedir. Kuşkusuz her iki yaklaşımın koşulların oluşmasına göre yararları ve sakıncaları bulunmaktadır.

 

Bankaların rehabilitasyonu ve/veya yapılandırılmasına yöntem olarak bakıldığında ise bankaların ve bankacılık sisteminin içinde bulunduğu koşullar dikkate alınarak uygulanmak üzere birçok yöntem bulunmaktadır. Banka rehabilitasyonunda en çok başvurulan yöntemler; sermayenin güçlendirilmesi, yönetim kalitesinin artırılması, banka ortaklık yapısının güçlendirilmesi, rekabetçi yapının iyileştirilmesi, koşullu olarak bankaya likidite desteğinin sağlanmasıdır. Yeniden yapılandırma yöntemleri ise kamu desteğinin sağlanması, bankanın kamu yönetimine alınması, birleşme, bölünme, küçülme, alacakların yeniden yapılandırılması, özelleştirme gibi uygulamalardır. Bankacılık sisteminde sistemik risklerin de ortaya çıkma ihtimalinin yüksek olduğu durumlarda mevduat güvencesi, kamu desteğinin sağlanması, ek likidite penceresinin verilmesi gibi uygulamalar da zaman zaman gündeme gelmiştir.

 

IV. Türkiye’de ekonominin ve bankaların yeniden yapılandırılması

 

Türkiye’de ekonomik yeniden yapılandırmanın temel aşamalarından biri bankacılık sisteminin güçlendirilmesi, mali sistemin büyütülmesi ve derinliğinin artırılmasıdır. Bu kapsamda 1999 yılından beri çok önemli adımlar atılmıştır. Bankacılık sisteminde yapılandırma açısından elzem gördüğümüz sağlıklı ekonomik ortamın yaratılması amacıyla, istikrar içinde bir büyümenin yakalanması, enflasyonun düşürülmesi, kamu kesimi açıklarının düşürülmesi, piyasa ekonomisi koşullarının güçlendirilmesi konularına burada detaylı olarak girmek istemiyorum. Türkiye Bankalar Birliği uzun bir süredir bankaların çok yüksek riskli bir ortamda çalıştığını ve bunun olumsuz etkilerini dile getirmiş, ekonomik anlamda yeniden yapılandırmayı talep etmiş ve desteklemiştir. Yeniden yapılanmanın kalıcı olması için her alanda uygulanması, kamuyu, banka dışı finansal kesimleri, reel sektördeki kurumları da kapsaması ve bu reformların eşzamanlı olarak yapılması gerekmektedir.

gulanması, kamuyu, banka dışı finansal kesimleri, reel sektördeki kurumları da kapsaması ve bu reformların eşzamanlı olarak yapılması gerekmektedir.

V. Düzenlemelere bankacılık sisteminin yaklaşımı

 

Yapılan düzenlemelere tekrar olmaması için değinmiyorum. Düzenlemeler uluslararası kurallara önemli ölçüde yakındır ve bankacılık sisteminin rekabet gücünü artırmayı amaçlamaktadır. Ancak, Türkiye’nin geçmişten gelen sorunları düzenlemelerin kısa sürede uygulanabilirliğini güçleştirmektedir. Türkiye’de riskler hala çok yüksektir. Bankacılık sisteminin düzenlemelere hemen uymasının istenmesi ekonomideki kırılganlıkları artırmaktadır. Bu nedenlerle kuralları önceden belirlenmiş makul sürelerin verilmesi ve geçiş dönemlerinde ara çözümlerin devreye sokulması büyük önem taşımaktadır.

 

Sermaye yeterliliği yükümlülüklerinin kısa sürede yerine getirilmesi, bir daralmaya neden olmadan, kolay değildir. Nitekim, yakın dönemde yaşanan gelişmeler bunu doğrulamıştır. Bankacılık sisteminin sermayesini artırmasının mümkün olmadığı hallerde risklerini azaltmaya çalışması ekonomik koşullar dikkate alındığında daha olumsuz sonuçların çıkmasına neden olabilmektedir.

 

Düzenlemelerin ve uygulamanın, sistemik riske neden olmaksızın ve sorunlu olmayan kurumlara sorun yaratılmaksızın yapılması önemlidir. Başlangıçta bu konuda ciddi sıkıntılar yaşanmıştır. Maalesef yaşanan kriz iyi yönetilememiş, krizin bankacılık sistemine maliyeti sınırlı düzeyde tutulamamıştır. Daha da önemlisi sorunlu bankaların sorunlarının çözümüne yönelik kapsamlı bir çözüm paketinin oluşturulması uzun zaman almıştır. Bunun da ekonomiye çok ciddi bir maliyeti olmuştur.

 

Fona alınan bankaların alacaklarının amme alacağı haline getirilmesi bankaların kredilendirme davranışlarını olumsuz yönde etkilemiştir. Birliğimizin tüm itirazlarına rağmen yapılan ve uygulanmasının güç olduğu görülen bu düzenleme borçların yeniden yapılandırılması çalışmalarını da etkilemiştir.

 

Kamu bankalarının sermaye yeterliliklerinin karşılanması ve yeniden yapılandırılması sürecinde bu bankaların sorunlu tüm kredileri için karşılık ayırmaları, kredi arzını aniden sınırlandırmaları diğer bankalar üzerindeki sorunların daha da ağırlaşmasına neden olmuştur. Bu anlamda, yeniden yapılandırmanın sektör genelinde ve ekonominin gerekleri de dikkate alınarak yapılması hususunda Birliğimizin ciddi uyarıları olmuştur.

 

Uzun bir süredir bankaların düşük karlılığına ilişkin sorun Birliğimizce gündeme getirilmesine rağmen, yeniden yapılandırma sürecinde karlılık sorunu dikkate alınmamıştır. Tersine, bankalar ekonomik faaliyetlerinden gelen katkının dışında bütçenin finansmanında doğrudan veya dolaylı olarak kullanılmaya çalışılmıştır. Net aktif vergisi, sermaye kazancı vergisi gibi servet vergisi türü vergisel yükler sistemin mali bünyesini olumsuz etkilemiştir.

 

Düzenleme kamu bankaları, yabancı bankalar, halka açık özel bankalar ve halka açık olmayan özel bankalar için bilanço esasları ve açıklama yöntemleri açısından ciddi farklılıklar içermektedir. Bu durum arzu edilen şeffaflığın sadece bir grup banka için sağlanmasına neden olmaktadır. Ayrıca, halka açık bankaların diğer bankalardan farklı bir uygulamaya tabi tutulması, yöntem değişikliği nedeniyle bilanço sunumlarının farklılaştırılması borsada banka hisselerine yatırım yapmış olan yerli ve yabancı yatırımcılar nezdinde, mali sektöre ilişkin olarak, çok ciddi tereddütlerin oluşmasına yol açmıştır.

 

Bankacılık sektöründeki reformlar tamamlanırken, sektörlerde uygulanan reform süreçlerinin birbirinden çok farklı olması, sistemin bütünü için kırılganlık yaratmaktadır. Kamu sektörü, şirketler kesimi, henüz reform süreçlerinin başında iken, bankacılık sektöründe ve özel bankalar ağırlıklı bu sürecin kısa sürede tamamlanmasının istenmesi, kredi piyasasının tıkanmasından başka sonuca yol açmayacaktır. Bankacılık sistemindeki kilitlenme, kredi arzının daralması şirketler kesimini daha da zora sokacak, ekonominin büyümeye başlamasını geciktirecek, sürdürülebilir bir büyümeye ulaşmak için gerekli olan sanayi sektöründeki yenilenmeyi (yeni ürünler, yeni yatırımlar vb.) engelleyecektir.

 

Türkiye'nin mali sektör ve reel sektörde yaşanan sorunları çözmek için sektörlere, iyi tasarlanmış ve kuralları önceden belirlenmiş bir uyum ve geçiş süresi tanınması, her alandaki reformların ahenk içinde, birbirini destekleyecek yönde yapılması ekonominin yeniden yapılanmasına, düşük enflasyona geçerken büyümenin yeniden başlamasına ve sürdürülmesine uygun bir ortam yaratacaktır.

 

Ulaşacağımız bankacılık sektörü Türkiye ekonomisinin ihtiyaçlarına cevap verebilir olmalıdır. Aksi halde, bankacılık sektörünün küçüldüğü, haksız rekabetin sürdüğü, hisselerinin değer yitirdiği, yerli ve yabancı yatırımcılar nezdinde kredibilitesi hala tartışmalı bir bankacılık sektörü ile Türkiye'nin dış dünyaya iletmek istediği sağlıklı yapı imajı verilemez.

 

VI. Bankacılık sisteminin beklentileri

 

Az önce de belirttiğim gibi yeniden yapılandırma sadece bankacılık sistemi ve bir kereye mahsus bankaların mali yapılarının güçlendirilmesi ile sınırlı kalmamalıdır. Bankacılık sisteminin kendisine yüklenen misyonun sağlıklı ve ekonomik olarak yerine getirilmesinde yapılması gereken, bankacılık sisteminde yeniden yapılandırmayı, risklerin azaltılmasını ve aktif kalitesinin iyileştirilmesini, aracılık maliyetinin düşürülmesini, haksız rekabetin ortadan kaldırılmasını ilgilendiren başka birçok düzenleme bulunmaktadır.

 

Birliğimiz çok uzun süredir aşağıdaki konularda çözüm üretilmesini beklemektedir:

 

  • Bankalar sorunlu alacaklarının tümü için 1 yıl içinde karşılık ayırmak durumundayken, alacaklarının tahsili için yıllarca beklemek zorundadırlar. Bu nedenle takip ve sonuçlandırma ile ilgili yasal sürecin iyileştirilmesi beklenmektedir. Etkin çalışan bir alacak takip hukuku piyasa ekonomisinin temel koşulu olan piyasaya girişin ve çıkışın da düzgün işlemesinin teminatıdır. Bu alanda yapılacak düzenlemeler sadece bankalar açısından değil, ekonomideki tüm alacaklılar açısından önemlidir.

 

  • Banka sisteminin aracılık faaliyetini pahalı hale getiren, sistemin rekabet gücünü olumsuz etkileyen ve sistemin büyümesini, derinleşmesini sınırlayan yükler hafifletilmeli, bazıları da kaldırılmalıdır. Bu çerçevede, zorunlu karşılıklar düşürülmeli veya zorunlu karşılıklara bankalararası piyasada oluşan düzeyde faiz ödenmelidir. Banka ve Sigorta Muamele Vergisi düşürülmelidir. Kambiyo Gider Vergisi sıfırlanmalıdır. Mevduat sigorta primleri giderek daha ciddi bir yük haline gelmektedir. Mevduat sigorta sistemi yeniden ele alınmalı, uygulamaya netlik kazandırılmalı, risk ve prim arasında ilişki kuran bir uygulamaya geçilmelidir.

 

  • Uzun dönemde özkaynakları besleyen en temel kaynak olan karların oluşması ve sürekliliği açısından bankacılık sisteminin kar edeceği sağlıklı bir ekonomik ortam yaratılmalıdır.

 

  • Tasarruf araçlarının vergilendirilmesinde ikame etkisi kaldırılmalı, TL yatırımlar özendirilmelidir.

 

  • Kredi kullanan kuruluşların raporlama sistemi ve muhasebe standartlarının iyileştirilmesine ve bankacılık sistemi standartlarına getirilmesine yönelik çalışmalara bir an önce başlanması ve sonuçlandırılması beklenmektedir.

 

  • Düzenlemelerde pek fazla kalmamakla birlikte, uygulamada bankalar arasında haksız rekabete neden olabilecek hiç bir ayırıma yer verilmemelidir.

 

  • Genel bütçeden kaynak aktarılan kuruluşların dışındaki kamu kuruluşlarının paralarının sadece kamu bankalarına yatırılması zorunluluğu bankalar arasında haksız rekabete neden olmaktadır.

 

  • Vakıf paralarının sadece kamu bankalarına yatırılması zorunluluğu keza bankalar arasında haksız rekabet yaratan bir düzenlemedir.

 

  • Her şubede güvenlik elemanı bulundurulması hatta mülki amirlerin yorumu ile şube başı güvenlik elemanı adedinin artırılması konusuna, şube bankacılığında gelinen aşama da dikkate alındığında, ekonomik olarak yaklaşılmalıdır.

 

  • Bankalarda eski hükümlü çalıştırılması hususunda Bankalar Birliği’nin önerileri dikkate alınmalıdır. 2001 yılında 35 bin bankacının işsiz kaldığı gerçeği ortada iken bu öneri daha da önem kazanmaktadır.

 

  • Düzenlemeler koordinasyon içinde yapılmalı, düzenlemelerin banka sistemine doğrudan ve dolaylı etkileri mutlaka dikkate alınmalı, sisteme ek yük getiren düzenlemelerden kaçınılmalıdır.

 

  • Çek Kanunu, temerrüt faizi uygulaması, gümrüklere verilen teminat mektuplarının limitsiz ve sınırsız olması uygulaması değiştirilmelidir.

 

  • Mali sistemde yer alan banka dışı kurumların rekabet içinde, benzer düzenleme ve denetime tabi olmaları sağlanmalıdır.

 

  • Yaşanan bunca tecrübeler, ekonomik ve siyasi koşullar ışığında bankacılık sisteminde halen faaliyetini sürdüren bankaların büyüyerek güçlenmeleri önem arz etmektedir. Bu nedenle, birleşmeler dışında sisteme yeni girişler veya mevcutların yeni hissedarlara devrine ilişkin kararların ve uygulamaların gözden geçirilmesi gerekmektedir. Bankacılıkta, son yıllarda hızla düşen konsantrasyon yeniden makul bir düzeye yükselmelidir.

 

  • Banka sisteminin itibarının ve sisteme duyulan güvenin artırılmasında sadece bankalara değil tüm kişi ve kurumlara önemli görev ve sorumluluklar düşmektedir. Yasa gereği banka sırlarına sahip olanların bu sırların korunmasına çok özel önem göstermeleri gerekmektedir. Mesleki sırlarının korunması sadece yasal bir zorunluluk değil aynı zamanda etik bir davranıştır.

 

  • Her türlü düzenleme mali sistemin büyümesini ve derinleşmesini sağlayacak ve özendirecek bir yapının oluşmasına yönelik olmalıdır. Böylece, Türkiye gibi kaynak ihtiyacı olan bir ülkede kaynak arzına yerli ve yabancı katılımcıların azami ölçüde katılması sağlanabilmelidir.

 

 

VII. Sonuç

 

Dünya ekonomisinde ve Türkiye’de yaşanan gelişmeler ulusal ekonomilerin ve piyasaların güçlü ve sağlıklı olmasının dünya ekonomisinin de istikrarı açısından ne kadar önemli olduğunu açıkça ortaya koymuştur. Güçlü bir mali sistem güçlü mali kuruluşların varlığını gerektirmektedir. Bu nedenle bankaların mali yapılarının iyileştirilmesi, yeniden yapılandırılması her zamankinden daha büyük bir önem arz etmektedir.

 

Türk mali sistemi içinde bankacılık çok önemli bir yer tutmaktadır. Bankacılık sektöründeki sorunlara çözüm yaklaşımı tüm ekonomi açısından ciddi tehditlerin yanı sıra fırsatlar da oluşturmaktadır. Çünkü bankacılık sektörüne devletin en üst makamından, sokaktaki vatandaşa kadar ülkemizin tüm kesimlerinin ihtiyacı vardır. Bu nedenle her kademenin desteği gerekmektedir.

 

Bankacılık sisteminde reformun temel taşları sistemdeki tüm bankaların uluslararası kabul görmüş temel bankacılık ilkelerine göre yeniden yapılandırılması, faaliyetlerinin etkin olarak denetlenmesi, bilançolarının güçlendirilerek yatırımcılara şeffaf hale getirilmesi olmalıdır. Bu amaçla kamu bankalarının da halka açılması sağlanarak bu süreç bir an önce hızlandırılmalıdır. Bu reformlar ve denetimler banka dışı kesimler için de eşzamanlı olarak gerçekleştirilmelidir.

 

Bankacılıkta ve ekonomide yeniden yapılandırma sürecinin tanımlanması ve kolay algılanması büyük önem taşımaktadır. Bu anlamda;

 

bankacılık sistemi açısından gösterge, yeniden yapılandırma süreci sonunda halen uygulanmakta olan mevduatta tam güvencenin kaldırılmasının sistemde hiç bir tereddüt yaratmadığı bir ortama ulaşılmasıdır,

 

makro ekonomik açıdan temel göstergeler ise düşük enflasyon istikrarlı büyüme ortamı, AB Kopenhag ekonomi kriterlerine uygun işleyen bir piyasa ekonomisinin yaratılması ve bu piyasada faaliyet gösteren rekabet edebilir kurumların varlığıdır.

 

Bu açıdan bakıldığında, son dönemde bankacılık sisteminde, sadece özel bankaları kapsayan reformların banka sisteminin tümünü, kamu kesimini ve reel sektörü de içerecek şekilde, aynı hızda yapılması büyük önem arz etmektedir. Bunun yapılamadığı durumda, yakın dönemde sağlanan kazanımların da kaybedileceğinden kaygı duyulmaktadır.


Sonraki Konu :

ULUSLARARASI FİNANSAL TABLOLAR


Duyuru

Facebook sayfamiza üye olun


Duyuru
Sitemizde güncelleme çalismalari devam etmektedir.
Görüs ve önerilerinizi bizimle paylasabilirsiniz ! mail adresimiz : endustrimuhendisligi@hotmail.com