1/12/2007
Bilgi Teknolojilerinin Turk İsletmelerindeki Durumu ve Kullaniminda Ortaya Cikan Olumsuzluklar 2
Kategori: Belirtilmemiş
Organizasyon dışından bilgi; yasal çevre, akademik çevre, rakipler, müşteriler, tüketiciler, AR-GE kuruluşları vb. unsurlardan gelir ve işletmenin özellikle stratejik planlamasına temel teşkil eder. Organizasyon içi bilgi herbir birimin kendi içinde üretilir veya faaliyetlerden elde edilir. Ancak organizasyonların dinamik yapısı sebebiyle elde edilen bilgiler sadece ilgili birimde değil diğer birimlerde de kullanılır. Bu sebeple organizasyon içi bilgi akışında en mükemmel şekilde sağlanması gerekir.
Bilgi teknolojileri içerisinde bilgisayarlar ve birçok girdi ve çıktı birimleri ve diğer yardımcı donanım yanında haberleşme araç ve gereçleri de büyük öneme sahiptir. Bilginin iletilmesi günümüzde değişik şekillerde yapılmaktadır. İnternet, intranet, network ağları, modem vb. imkanlarla bilgisayar ortamında bilgiler aktarılabileceği gibi, telefon, fax vb. haberleşme araçları da etkin olarak bilgi iletiminde kullanılmaktadır.
1. BİLGİ TEKNOLOJİSİNİN ORGANİZASYONLAR-
DAKİ UYGULAMA SAHALARI
Bilgi teknolojilerinin organizasyonlarda temelde yedi uygulama sahası vardır:[i]
1. Bilgi sistemleri / veri işleme
2. Bireysel kullanım
3. Bilim ve araştırma
4. İşlem / makine kontrolü
5. Eğitim
6. Bilgisayar yardımlı dizayn
7. Yapay zeka
Bilgi teknolojileri organizasyonlarda bilgi sistemi oluşturmak için gerekli bilgileri elde etmede ve çeşitli kaynaklardan gelen verileri değerlendirmede kullanılır. “Bilgi sistemi; belirli hedefleri karşılamak üzere, verileri karar verici için anlamlı bilgilere çeviren, insan gücü, programlar ve yönetsel süreçlerden oluşan bir settir.”[ii] Yönetimde kullanılan bilgi sistemlerinin oluşturulmasında yazılımlar, donanımlar, kullanıcılar ve işlemler bir araya getirilir. Bunu başarmada da bilgi teknolojileri kullanılır. Her bir işletme fonksiyonuna ait ayrı bilgi sistemleri vardır. Pazarlama bilgi sistemi, üretim bilgi sistemi vb. Hepsini kapsayan ve temel işlemi karar vermeye yönelik yönetim bilgi sistemi oluşturulur.
Bilgi teknolojileri işletmenin her kademesinde bireysel faaliyetlerin yerine getirilmesinde personele yardımcı olmaktadır. Verilerin toplanması, bilgisayar ortamına girişlerinin yapılması(klavye, barkod, skanner vb. donanımlar ile), işlenmesi ve saklanmasında etkili şekilde kullanılmaktadır. Sipariş verme, sipariş alma, yazışmaların yapılması bilgilerin saklanması ve aktarılmasında, çeşitli hesaplamaların yapılmasında ve bilgilerin işletme içi ve dışı akışının sağlanmasında vb. diğer işlemlerde bilgisayarlar, printerler, modemler, skannerlar, barkod okuyucular, internet ve intranet gibi network vb. diğer bilgi teknolojileri kullanılmaktadır. Ayrıca bilgilerin aktarılmasın-da, iletişimde uydu teknolojisinin kullanılması benzer faaliyetlerin yapılmasında büyük kolaylıklar sağlamaktadır. Bu sayede hem bireysel hem de diğer organizasyonlarla anında iletişim sağlanmaktadır. İletişim teknolojisindeki bu ve benzeri gelişmeler organizasyonlara büyük bir kolaylık sağlamaktadır.
Üretimde bilgisayar destekli imalat (CAM – Computer Aided Manufacturing) sistemleri, bilgisayar denetimli tezgahlar CNC – Computer Numerically Controlled), esnek imalat sistemleri (Flexible Manufacturing Systems – FMS), bilgisayarla bütünleşik imalat (Computer Integrated Manufacturing – CIM), otomatik malzeme taşıma ve depolama sistemleri (Automated Materials Handling and Storage Systems) ve robotlar gibi birçok teknik ve sistemler bilgi teknolojilerinin sağladığı imkanlarla gerçekleştirilmiştir. Bahsedilen bütün bu sistem ve teknikler üretimin planlanması ve icrasında kullanılmaktadırlar. Bankalarda kullanılan ATM’ler hizmet üretimini otomasyona dayalı olarak sağlayan sistemlerdir.
İşletmelerde personelin eğitiminde, diğer eğitim ve öğretim kurumlarında olduğu gibi bilgi teknolojileri kullanılmaktadır. Özellikle simülasyonlar ve bilgisayar destekli eğitim ile personelin bilgi ve becerileri geliştirilmektedir.
Yeni ürünlerin dizayn ve geliştirilmesi faaliyetlerinde de bilgisayar destekli dizayn (Computer Aided Dısagn – CAD) kullanılarak daha etkili ve kısa zamanda dizayn mümkün olmaktadır.
Yapay zeka (Artificial intelligence) ise “bilgisayar biliminin akıllı, yani dili kullanabilme, öğrenme, akıl yürütme ve problem çözme gibi niteliklere sahip bilgisayar sistemleri tasarımlamakla uğraşan koludur.”[iii] Yani bilgisayarların, insanların sahip olduğu , yukarıda bahsedilen özelliklere sahip olmasıdır denilebilir. “Burada bilgisayarlar ,insanların sahip oldukları zeka, mantık, sezgi ve öğrenme yeteneği gibi olumlu özelliklerinin yanısıra, unutmak, hata yapmak ve şaşırmak gibi özelliklerini de taklit ederler.”[iv]
7. BİLGİ TEKNOLOJİLERİNİN TÜRK İŞLETMELERİN-
DEKİ DURUMU
Bu bölümde bilgi teknolojilerinin Türk işletmelerindeki durumu ele alınarak incelenecektir. Ülkemizin bilgi teknolojilerine sahip olma, onları kullanma derecelerini ve geleceğine yönelik olarak çeşitli aşamaları içeren bir inceleme yapılacaktır.
7.1 BİLİM VE ARAŞTIRMA
Organizasyonlarda yeni ürünler geliştirmek, çeşitli parça veya mamüllerin istenen durumlara uygunluğunu ölçmek için deneylerde bulunmak üzere bilgi teknolojileri kullanılmaktadır. Gelişen yüksek teknoloji dizayn, deneyler ve muayenelerde büyük kolaylıklar sağlamakta ve bu faaliyetler daha hassas biçimde yapılmaktadır.
Günümüzde gelişmiş olan yüksek teknoloji araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin yürütülmesinde de büyük kolaylıklar sağlanmaktadır. Birçok organizasyonun bünyesinde AR-GE bölümleri kurulmuştur. Bu bölümlerde gelişmiş bilgi teknolojileri kullanılarak faaliyetler daha sağlıklı yapılabilmektedir.
Ancak, araştırma ve geliştirme faaliyetleri yüksek maliyetli ol-duğundan bütün organizasyonların bu konuda etkili olması mümkün degildir. Bu sebeple araştırma geliştirme konusunda ülkemizde devlet kuruluşları ve üniversiteler işletmelere yardımcı olacak faaliyetler içerisindedirler. Ülkemizde bilim ve teknolojinin durumuna genel olarak baktığımızda Dünya bankasının 1998 Dünya gelişme göstergelerinde ülkemizin ve bazı ülkelerin durumları Tablo-1’dedir.
Tablo-1’den de görüldüğü üzere ülkemiz birçok batı ülkesi ile Kuzey Amerika ülkelerine kıyasla düşük Ar-ge harcamalarına sahiptir. Aynı şekilde Ar-ge de çalışan bilim adamı, mühendis ve teknisyen miktarı da diğerlerinden düşüktür.
TABLO-1: BİLİM VE TEKNOLOJİ GÖSTERGELERİ.
|
|
TÜRKİYE |
ABD |
JAPONYA |
DANİMARKA |
FRANSA |
İNGİLTERE |
|
R&D’DE ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRMEDE BİLİM ADAMLARI VE MÜHENDİSLER(1981-1995 (HER MİLYON KİŞİDE) |
209 |
3732 |
5677 |
2647 |
2537 |
2417 |
|
R&D’DE TEKNİSYENLER (1981-95) (HER MİLYON KİŞİDE) |
23 |
DEĞER YOK |
869 |
2656 |
2926 |
1019 |
|
R&D HARCAMALARI (1981-95) (GSMH’NİN YÜZDESİ) |
0.8 |
DEĞER YOK |
3 |
1.9 |
2.5 |
2.2 |
|
YÜKSEK TEKNOLOJİ İHRACATI 1996 (MİLYON $) |
1326 |
198000 |
151000 |
7386 |
68.655 |
85.035 |
|
TELİF VE LİSANS ÜCRETİ 1996 (MİLYON $) |
DEĞER YOK |
29.973 |
6.683 |
DEĞER YOK |
1.860 |
4.725 |
KAYNAK:The World Bank,1998 World Development Indicatörs, USA, 1998, 298-300.
Cumhuriyetin ilanından buyana Osmanlı İmparatorluğunun son dönemlerindeki bilimsel zeminden uzaklaşmanın getirdiği olumsuzluklardan kurtulmak için birçok çalışma yapılmıştır. Ancak, bilim ve teknolojideki gelişmelerin hızına ulaşmak bugüne kadar mümkün olamamıştır. Bu nedenle, ülkemiz halen teknolojisini üretebilme durumuna gelememiştir. “Bilgi teknolojilerini araştırıp geliştiren ve kullanan toplumlara bilgi toplumu demekteyiz.”[v] Ülkemizin bilgi toplumu olabilmesi ancak bilgi teknolojilerini araştırma-geliştirme ve üretmesiyle mümkün olacaktır. Ülkemizde bilgi teknolojilerinin belirli düzeyde kullanımı bulunmakla birlikte, üretiminin de sağlanması gerekmektedir. Yapılan bir araştırmaya göre[vi] araştırma-geliştirmede bilgi teknolojisi ile desteklenme düzeyi incelenmiş ve alınan cevaplarda kuruluşların % 34.7’sinin hiç bilgi teknolojisi kullanmadıkları, %42.9’nun orta düzeyde, % 22.4’nünde üst düzeyde kullandıkları tesbit edilmiştir. Kamu kuruluşlarının % 48’nde Ar-ge’de bilgi teknolojisi desteği yok iken, % 40’nda orta ve % 12’nde üst düzeyde destek mevcuttur. Özel kuruluşlarda ise bu oran bilgi teknolojisi desteği olmayan % 20.8, orta düzey destek % 50 ve üst düzey destek oranı ise % 29.2 düzeyindedir. Bu rakamlarda göstermektedir ki, özel sektörde Ar-ge çalışmalarında bilgi teknolojisi kullanımı daha iyi durumdadır. Aynı araştırmada bilgi teknolojilerini orta ve üst düzeyde kullanan kuruluşların önemli bir bölümünü inşaat ve imalat ile banka ve sigortacılık şirketlerinin oluşturduğu tesbit edilmiştir.
Ülkemizde Ar-ge faaliyetlerini geliştirmeye yönelik olarak devlet desteği ile sanayici, üniversite işbirliğinin son yıllarda geliştiği görülmektedir. “ Stratejik ve ekonomik önemi haiz araştırmaları planlamak ve yaptırmak, ileri teknoloji ve Ar-ge faaliyetlerini geliştirmek amacıyla Başbakanlıkta Stratejik Araştırmalar ve Teknolojiyi Geliştirme Baş Müşavirliği oluşturulmuştur. Bu kapsamda ekonominin ve savunmanın gerektirdiği Ar-ge faaliyetleri ile buluş adamları ve müteşebbislerin teklif edecekleri projelerin desteklenmesiyle ilgili çalışmalar sürdürülmektedir.”[vii] Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı destek çalışmalarında ileri teknoloji, özellikle savunma sanayi ve jenerik teknoloji konularında Ar-ge yeteneklerini geliştirici bazı satınalma politikalarının yeniden düzenlenmesi hususunda teşvikler getirilmiştir.
[i] Malcolm Warner, age., 29.
[ii] Türksel Kaya BENSGHİR, age., 41.
[iii] Güven GÜZELDERE, “Yapay Zekanın Dünü, Bugünü, Yarını”, Copito, Sayı:13, 1998, 27.
[iv] Sevinç ÜRETEN, Üretim/İşlemler Yönetimi, Ankara, 1997, 110.
[v] Yurdakul CEYHUN, age.,7.
[vi] Türksel Kaya BENSGHİR, age., 231.
[vii] DPT ,Ekonomik Ve Sosyal Sektörlerdeki Gelişmeler, DPT, 7. Beş Yıllık Kalkınma Planı(1996-2000), 1997 Yılı Program Destek Çalışmaları, Ankara, 1997, 191.
