» iSLETMELERDE VERiMLiLiK ARTIRIMINDA iS ÖLÇÜMÜ TEKNiGi 10

Yayinlanma Zamani: 2012-01-22 02:41:00



iSLETMELERDE VERiMLiLiK ARTIRIMINDA iS ÖLÇÜMÜ TEKNiGi 10 |  görsel 1


• Gözlemciler sürekli olarak çalısanların yanında olmadıkları için
çalısanlar kendilerini baskı altında hissetmezler ve bu baskıdan dogan
yanıltıcı sonuçlar elde etme ihtimali daha azdır.
• is ölçümü ile istenilen emniyet derecesi ve göreceli hata önceden
tayin edilebilmektedir.
is örneklemesi tüm bu avantajların yanı sıra zaman etüdü karsısında
birtakım dezavantajlara da sahiptir. Bunlar;
• is ölçümü metodu, tek bir makine ya da isçinin incelenmesinde veya
çok genis bir alana dagılmıs makine ve isçilerin etüdünde ekonomik degildir.
• Zaman etüdü ile daha ince ölçümler yapılabilmektedir. is ölçümü
genellikle zaman ölçümü kadar detaylı bilgi vermemektedir.
• is ölçümü ile bir grubun çalısması incelendiginde grubu meydana
getiren kimseler hakkında teker teker bilgi edinilememektedir.
• Yöneticiler ve çalısan kimseler is ölçümünün istatistik temellerini
zaman etüdünü anladıkları kadar anlamayabilmektedirler (Özok, Çelebioglu,
Eren, 1986: 8-10).
is örneklemesi, sekiz basamaklı bir is sırası esas alınarak
gerçeklestirilmektedir.
1. Hedef Belirleme : Öncelikle is örneklemesi ile ulasılmak istenen
amaç tanımlanmalıdır. Amacın belirlenmesi ile baglantılı diger islemler, is
sistemlerinin seçilmesi ve gözlemlenecek insan ve üretim araçlarının
saptanmasıdır. Toplam etüt giderlerini mümkün oldugu kadar fazla is
sistemine dagıtabilmek için, is örneklemesi planlanırken mümkün oldugu
kadar çok is sistemi kapsanmaya çalısılmaktadır. Bu nedenle is
örneklemesinin uygulanabilecegi, baska amaçların varolup olmadıgı mutlaka
gözden geçirilmeli ve bunların genel amaç-görev tanımı içine alınıp
alınmayacagı incelenmelidir (MPM-REFA is Etüdü Yöntem Bilgisi, 1988: 238).

2. is Akısı Türlerinin Tanımı ve Tespiti: Bu asamada etüdün kullanım
amacına uygun olarak is akıs türleri tespit edilerek yapılacak gözlemin daha
saglıklı gerçeklesmesi saglanmaktadır (Yıldırım, 1989b: 161).
Akıs türleri saptanırken kısa süreli gözlemler ile kolayca tanınabilir
olmalarına dikkat edilmelidir. Örnegin çalısan bir insanın gözetim mi yaptıgı,
yoksa faaliyetine akıs geregi ara mı verdigini anlamak zordur. Bu nedenle ayırt
edilecek akıs türlerinin adı ile asla yetinilmemeli, ek olarak ayrıca basit ve
yanlıs algılanmayacak tanıtıcı özellikler de belirtilmelidir (MPM-REFA is Etüdü
Yöntem Bilgisi, 1988: 238).
3. Tur Planının Belirlenmesi : Yapılacak gözlem için, üçüncü adımda
etüt yerinin krokisi üzerinde bir dolasma planının belirlenmesi gerekmektedir.
Bu dolasma planına uygun olarak gözlemler yapılmaktadır. Ayrıca “gözlem
sırası” ve “gözlem noktasının” da bu asamada tespiti gereklidir (Yıldırım,
1989b: 161).
Gözlem yeri; is sisteminin yakınından geçerken her bir gözlemin
yapılacagı yerdir. Gözlemlerin birbirini nasıl izleyecegi ise gözlem sırası ile
verilmektedir. Tur, saat yönünde ya da tersi yönünde gerçeklestirilebilmekte
ve çesitli gözlem noktalarından baslatılabilmektedir (MPM-REFA is Etüdü
Yöntem Bilgisi, 1988: 238).
4. Gözlem Sayısının Tespiti : Örnekleme ile yalnızca belli dogruluk
derecelerine iliskin sonuçlar saglanması mümkündür. Elde edilecek sonucun,
kitlenin tamamının incelenmesi ile bulunacak sonuca esit olacagı iddia
edilemez. Dolayısıyla, bir örnekleme çalısması ile belli bir hata düzeyine razı
olmak durumunda kalınmaktadır. is ölçümü amacıyla örnekleme çalısması
yapılabilmesi için yöneticilerden arzuladıkları güven düzeyini ve kabul
edebilecekleri hata derecesini belirlemeleri istenmektedir. Daha sonra örnek
büyüklügü su denklem ile hesaplanabilmektedir;

n = [z2 (1 – p)] / [e2 (p)]
z = arzulanan güven derecesinin elde edilmesi için gerekli standart
sapma sayısı
p = ilgilenilen sonuç sayısının toplam içindeki yüzde payı
n = örnek büyüklügü
e = arzulanan dogruluk derecesi
Denklemden de anlasılacagı gibi arzulanan güven düzeyi arttıkça ya da
kabul edilebilir hata derecesi azaldıkça daha büyük örneklerle çalısmak
gerekmektedir. Bu istatistiksel yöntem dısında, is örneklemesinde örnek
büyüklügünün hesaplanması amacıyla belli güven ve dogruluk düzeyleri için
hazırlanmıs nomogram ve tablolardan da yararlanılmaktadır (Üreten, 2002:
509).
5. Tur Zamanlarının Belirlenmesi : Bu asamada her turun baslangıç
zamanı saptanmaktadır. Burada önemli olan bu anların rastsal bir biçimde
elde edilmesidir. Böylece hem istatistiksel kosullar yerine getirilmekte hem de
gözlemcinin sonuçları bilinçsiz de olsa etkileyebilme olasılıgı ortadan
kalkmaktadır. Tur zamanlarının belirlenmesinde su yol izlenmektedir (MPMREFA
is Etüdü Yöntem Bilgisi, 1988: 238);
n t = n / t
n t = günlük gözlem sayısı
n = gerekli gözlem sayısı
t = is örneklemesinin uygulanma süresi


6. Etüdün Uygulanması : Uygulama sırasında dolasma planına kesin
olarak uyulmalı, çalısma kosulları devamlı kontrol edilmeli, anormal arızalar
tespit edilmeli, çalısma yerinde etüdü etkileyen herhangi bir aksama olup
olmadıgı kontrol edilmeli ve gerekirse gözleme ara verilmelidir (Yıldırım,
1989b: 162).
7. Ara Degerlendirme :Yapılan gözlemler sonucunda bir ara
degerlendirme yapılarak istenen güvenlik kontrol edilmektedir. Güvenilirlik alanı bu amaçla gelistirilen nomogram yardımı ile kontrol edilmektedir.
Güvenilirlik alanının yeterli olmadıgı hallerde gözlem sayısı kesin olarak
hesaplanarak etüde devam edilmektedir (Yıldırım, 1989b: 162).
8. Son Degerlendirme :Son degerlendirme, su asamalardan
olusmaktadır;
• Her akıs türü ile ilgili toplam gözlem sayısının hesaplanması,
• Her akıs türü için p payının hesaplanması,
• Ulasılan mutlak güven aralıgının her akıs türü için tespiti,
• Sonuçların, sonuç formunda toplanması,
• Her akıs türünün pay degerine ait güven aralıgının is örneklemesi
sırasında daralmasını belgeleyebilmek amacıyla kontrol kartlarının
hazırlanması,
• is örneklemesinin kullanılabilirligi konusunda karar verilmesi (MPMREFA
is Etüdü Yöntem Bilgisi, 1988: 258).
2.8.4.3. Önceden Belirlenmis Zamanlar Sistemi (PMTS)
Önceden saptanmıs zaman standardı, temel beden hareketleri için
hesaplanmıs zamanlardan (bunlar hareketin dogal özelligine ve yapıldıgı
andaki kosullara göre sınıflandırılmıstır) yararlanarak belli bir performans
düzeyinde yapılan bir isin zamanının saptanmasında kullanılan bir is ölçme
teknigidir (Kanawaty, 2004: 333).
Günümüze kadar çok sayıda degisik, önceden belirlenmis zamanlar
sistemi gelistirilmistir. Bunlar içinde en yaygın kullanılanı MTM (Methods-
Time-Measurement) yöntemidir. MTM Yönteminde is akısları, bazı standart
hareket ögeleri ile ifade edilmektedir. Bunların en önemlileri; uzanma, hareket
ettirme, kavrama, düzeltme, yerlestirme ve bırakma hareketleridir. MTM
tablolarında bu hareket ögelerinin degisik sınıflarına ve etkileyen faktörlerine
göre hesaplanmıs zaman degerleri bulunmaktadır. Yöntemin asamaları su
sekildedir;

1. incelenecek is akısı, hareket ögelerine ayrılır,
2. Her hareket ögesinin sınıfı belirlenir,
3. Hareketleri etkileyen faktörler ve bunların degerleri belirlenir,
4. MTM tablolarından, hareket, sınıf ve faktör bilgileri kullanılarak zaman
degerleri bulunur,
5. Hareket ögelerinin zaman degerleri toplanır ve toplam zaman elde
edilir (is Etüdü, Verimliligi Artırıcı Yaklasım ve Teknikler Dizisi, 1997: 12).
En basit haliyle bes asamadan olusan PMTS sistemlerinde ayrı ayrı
tartısılabilecek dört amaç vardır;
• Derecelendirmedeki öznelligi azaltarak is ölçümlerindeki kesinligi
gelistirmek: Klasik is ölçümü tekniklerinin (zaman etüdü) en çok elestiri
aldıkları nokta derecelendirmedir. Derecelendirme isleminde her zaman belli
bir düzeyde öznellik vardır. PMTS sistemlerinde ise derecelendirmeler daha
tutarlıdır. Çünkü bu sistemde derecelendirmeler bir defada ve tüm olarak
belirlenmistir. Pek çok kurulus zaman etütçülerinin PMTS egitimi görmelerinin,
derecelendirmede tutarlılıklarını gelistirmek için yararlı bir yol olarak
görmektedir.
• Dikkati is analizlerine yogunlastırarak, metot etüdü çalısmalarını
gelistirmek: Metot etüdünün ele aldıgı görev kapsamı ne olursa olsun, isçi
tarafından uygulanan hareket biçimleri ana faktör olmaktadır. PMTS
sistemlerini bu hareket biçimleri belirlenmedikçe uygulamak imkansızdır.
Metot etütleri yeni metotların bulunması için önemli bir araçtır.
• Beden hareketlerine iliskin yöntemlerin ve sürelerin önceden
belirlenmesini saglamak: PMTS ile özellikle kısa devreli islerde hareket
düzenleri belli bir kesinlikte belirlenebilmekte, böylece isyeri ve is akısı
düzenlemeleri ile ilgili çesitli alternatifler arasında uygulamaya geçmeden önce
saglıklı kararlar verilebilmektedir.

 

Sonraki Konu :


Duyuru

Facebook sayfamiza üye olun


Duyuru
Sitemizde güncelleme çalismalari devam etmektedir.
Görüs ve önerilerinizi bizimle paylasabilirsiniz ! mail adresimiz : endustrimuhendisligi@hotmail.com