» iSLETMELERDE VERiMLiLiK ARTIRIMINDA iS ÖLÇÜMÜ TEKNiGi 12

Yayinlanma Zamani: 2012-01-22 02:37:00





2.9.3.1. Etüt Edilecek isin Seçimi
Etüt uzmanı tarafından bir fabrikaya ya da bir bölüme giderek etüt etmek
üzere bir isin seçilmesi çok az rastlanan bir durumdur. Bir isin etüt edilmesinde
neden olacak bir takım unsurlar söz konusudur. Bu unsurlar genellikle
sunlardır:
• is, önceden yapılmayan bir istir bu nedenle daha önce üzerinde
zaman etüdü çalısması yapılmamıstır.
• isin malzemesinde veya yapılıs yönteminde bir degisiklik söz
konusudur ve bu sebeple yeni zaman standartlarının belirlenmesi
gerekmektedir.
• Bir isçi ya da is temsilcisinden ise ayrılan zaman standardı hakkında
sikayet gelmistir.
• is belli bir darbogaz meydana getirerek sonraki islerin birikmesine
neden olmaktadır.
• Özendirme programlarına geçmek için, isin standart zamanının
saptanması gerekmektedir.
• isin maliyetinin çok yüksek oldugu düsünülmektedir.
• Düsük üretimin nedenleri arastırılmak istenmektedir.
“Eger zaman etüdünün amacı, performans standartlarının konması ise
yeterli bir metot etüdü yapılıncaya kadar bu konuya baslanmamalıdır. Çünkü
bir isi yapmak için en iyi yöntem bulunmamıs ise, o is için konan standart
zamanlar, sonradan isin yapılıs yönteminin degismesi ile çok düsük seviyelere
indirilebilirler. Bu durum ise yeni yeniden standart zamanın konmasını
gerektirecektir” (Timur, 1984: 69-70).
2.9.3.2. isgörenin Seçilmesi
“Zaman etüdü çalısmasında gözlemlenmek üzere seçilecek isgörenin
mükemmel ya da basarısız bir isgören olmamasına özen gösterilmelidir.
Seçilen isçinin fazla hızlı ya da asırı yavas çalısmaması, baska bir deyisle normale yakın bir hızla çalısması, basarı degerlendirme asamasını
kolaylastıracaktır” (Üreten, 2002: 497).
isin çok sayıda isçi tarafından yapıldıgı yerlerde nitelikli isçiler üzerinde
etüt yapmak önemlidir. Nitelikli isçi; elindeki isi belirlenmis güvenlik, nitelik ve
nicelik standartlarına uygun olarak yerine getirebilmek için gerekli fiziki
yeteneklere, zeka ve egitime, beceri ve bilgiye sahip olan kimsedir. Zaman
etüdü çalısmalarında, temsili isçi ile nitelikli isçi arasında bir ayrım
yapılmaktadır. Temsili isçi, belli bir grup içinde ortalama beceriye performansa
sahip olan isçidir. Fakat temsili isçi her zaman nitelikli isçi olmayabilmektedir.
Nitelikli isçi seçimi üzerinde yapılan bu ısrarın bir sebebi vardır. Özellikle
özendirme amacıyla kullanılacak zaman standartları konurken, hedef olarak
alınan standart, isine uygun ve alıskın bir nitelikli isçi tarafından erisilebilecek
ve onda ek bir yorgunluga neden olmadan sürdürülebilecek olan standarttır.
Yavas ya da niteliksiz isçilerin etüdü, zaman standartlarının fazla uzun ya da
kısa olmasına yol açacaktır (Kanawaty, 2004: 236).
Seçilecek isgörenin tüm bu özelliklere ek olarak isinde deneyim sahibi
olması da önemlidir. Üretim sürecine yabancı bir isgörenin ilk üretimi
gerçeklestirmesi için gerekli süre oldukça uzundur. Böyle bir isçinin
gözlemlenmesi ile elde edilecek sonucun saglıklı olmayacagı açıktır (Üreten,
2002: 497).
2.9.3.3. Bilgilerin Toplanması ve Kaydedilmesi
Ölçülecek isi tanıtan; is istasyonuna, imalat departmanına, üzerinde
islem yapılan is parçasına iliskin bilgiler gözlem sonuçlarının analizinde
kullanılmaktadır. Bunların düzenli biçimde toplanarak kaydedilmesi
gerekmektedir. Kayıtlar genlikle zaman etüdü gözlem formunda ayrılan
yerlerde tutulmaktadır. Toplanacak bilgilerin nitelikleri söz konusu etüdün
amaçlarına ve üretimin genel özelliklerine baglı olarak degismektedir. Tipik bir
imalat isletmesinde yapılacak zaman etüdünde toplanan bilgiler su sekilde
olabilir;

Etüde iliskin Bilgiler
• Etüt ve gözlem formu sayfa numaraları,
• Gözlemcinin adı ve soyadı,
• Gözlemin yapıldıgı tarih, baslangıç ve bitis süreleri,
• Etüdü kontrol eden ve onaylayan kisilerin adları,
islem Gören Parçayı Tanıtıcı Bilgiler
• Parça ve mamulün cinsi ve kod numarası,
• Teknik resim numarası veya basitlestirilmis kroki,
• Malzeme,
Proses, imalat Yönetimi, is istasyonunu Tanıtıcı Bilgiler
• islemin yapıldıgı departman,
• islemin ve ilgili faaliyetlerin tanımı,
• Tezgahın cinsi ve önemli karakteristikleri,
• Takım, alet, aparat ve ölçme cihazları,
• is istasyonunun basit fakat ölçekli bir krokisi,
isçiyi Tanıtıcı Bilgiler
• Adı ve soyadı,
• isçi kod numarası,
Çalısma Sartlarına iliskin Bilgiler
• Aydınlatma, sıcaklık, nem, gürültü, vb. rahatsız edici unsurlar.
2.9.3.4. isin Ögelerine Ayrılması
Bir öge bir isin gözlemini, ölçümünü, çözümlenmesini kolaylastırmak için
seçilmis o ise ait bagımsız bir parçadır. Bir is devresi ise, bir isin yapılabilmesi
ya da bir birim üretimin elde edilmesi için gerekli ögeler dizisidir. Bu dizi içinde
ara sıra ortaya çıkan ögeler de bulunabilmektedir (Kanawaty, 2004: 241).
Ölçümü kolaylastırmak için islem ögelerine ayrılmalıdır. Etütçü isi ögelerine
ayırmak için isgören tarafından gerçeklestirilen çok sayıda is devresini gözlemlemelidir. is devresi otuz dakikadan fazla ise, etüt uzmanı gözlem
esnasında da isi ögelerine ayırabilmektedir (Niebel, Freivalds, 2003: 385).
2.9.3.4.1. isin Ögelere Ayrılmasında Uyulması Gereken Kurallar
islemin düzgün bir sekilde ögelerine ayrılması oldukça önemlidir. Bunu
saglamak için uyulması gereken baslıca kurallar su sekildedir:
• islem ölçülmesi mümkün olabilecek en küçük elemanlarına
ayrılmalıdır. Zaman etüdü uzmanlarının deneyimlerine göre bu süre 0.04
dakikadan daha kısa olmamalı ve takip eden öge bu süreden daha uzun
olmalıdır aksi takdirde insan gözünün daha kısa bir süreyi takip edip düzgün
sekilde ölçmesi mümkün degildir.
• Ögelerin bitis noktaları açıkça tanımlanmalıdır. Zaman etüdünde,
ögelerin baslangıç ve bitis noktaları, farklı ses ya da hareketlerle ayırt edilebilir
olmalıdır (Doty, 1989: 86). Bunlara ayırma noktaları denmektedir. Ayırma
noktası, bir çalısma devresinde bir ögenin bitip diger ögenin basladıgı an
olarak kabul edilmektedir (Kanawaty, 2004: 243).
• islemler, her bir öge tamamen sabit ya da tamamen degisken olacak
sekilde ögelere ayrılmalıdır. Ögeler hem sabit hem degisken bölümleri
içerecek sekilde ayrılırsa bunlar standart zaman hesaplamada kullanılmazlar.
• Standart veri olarak kullanılabilmeleri için elle çalısılan süreyle,
makine ile gerçeklesen islemlerin süreleri birbirinden ayrılmalıdır (Doty, 1989:
86).
2.9.3.4.2. is Ögesi Türleri
Ölçümleri kolaylastırmaya yardımcı olabilecek sekiz ayrı öge tipi
bilinmektedir. Bu ögelerin her birine ait “ingiliz Standartları Enstitüsü”nün
hazırladıgı is Etüdü Terimleri Sözlügünde verilen tanımlar su sekildedir;
Yinelenen Öge: isin her çalısma devresinde olusan ögedir.

Ara Sıra Olusan Öge: Her çalısma devresinde düzenli ya da düzensiz
aralıklarla olusan ögedir.
Duragan (Degismez) Öge: Ne zaman yapılırsa yapılsın temel zamanı
degismeyen ögedir.
Degisken Öge: Temel zamanı, ürün donatımının ya da sürecin
özelligine göre degisen ögedir.
El ile Yapılan Öge: isçi tarafından yapılan ögedir.
Makine ile Yapılan Öge: Bir makine tarafından otomatik olarak yapılan
bir ögedir.
Yöneten Öge: Aynı anda kendisi ile birlikte yapılan diger ögelerden
daha uzun zaman alan ögedir.
Yabancı Öge: Etüt sırasında gözlenen fakat çözümlemelerden sonra
isin gerekli bir parçası olmadıgı anlasılan ögedir.
Yukarıdaki tanımlardan da anlasılacagı üzere, yinelenen bir öge aynı
zamanda duragan ya da degisken bir öge olabilmektedir (Kanawaty, 2004:
242-243).
2.9.3.5. Gerekli Gözlem Sayısının Hesaplanması
“Belli bir isi tekrarlamalı olarak yapan bir isgörenin, bu isi her seferinde
aynı sürede yapması beklenemez. Verilerdeki degiskenlik nedeni ile birden
fazla gözlem yapmak gerekmektedir. Gözlenen çalısma devresi sayısı ne
kadar çok olursa, sonuçlar gerçege o kadar yakın olacaktır. Ancak tüm kitlenin
incelenmesi söz konusu olamayacagı için, arzulanan güven ve dogruluk
derecesini veren örnek büyüklügünün belirlenmesi çalısmanın önemli bir
asamasıdır” (Üreten, 2002: 498).
ihtiyaç duyulan gözlem sayısını hesaplamak için istatiksel yöntem
kullanılmaktadır. istatiksel yöntemde önce birkaç ön gözlem (n’) yapılmalıdır.
Daha sonra 95.45 güvenlik düzeyi ve ± %5 hata payı için asagıdaki formül
çözümlenmelidir;


 

Sonraki Konu :


Duyuru

Facebook sayfamiza üye olun


Duyuru
Sitemizde güncelleme çalismalari devam etmektedir.
Görüs ve önerilerinizi bizimle paylasabilirsiniz ! mail adresimiz : endustrimuhendisligi@hotmail.com