» iSLETMELERDE VERiMLiLiK ARTIRIMINDA iS ÖLÇÜMÜ TEKNiGi 13

Yayinlanma Zamani: 2012-01-22 02:35:00



iSLETMELERDE VERiMLiLiK ARTIRIMINDA iS ÖLÇÜMÜ TEKNiGi 13 |  görsel 1


Bu degerler formülde yerine koyulursa; n=8,81 ya da 9 olacaktır. Yapılan
ön okuma sayısı gereken örnek sayısından küçük olduguna göre örnek
büyüklügü artırılmalıdır. Yapılan bes ön okumaya dört okuma daha eklenerek
gözlem sayısı en az dokuza çıkartılmalıdır. Bu kez formülde n’ yerine dokuz
konarak aynı islem tekrar yapılmalıdır. Gereken gözlem sayısı dokuzdan
küçük çıkarsa bulunan deger yeterli kabul edilmeli, çıkmazsa aynı islem tekrar
edilmelidir (Kanawaty, 2004: 246).
General Electric Sirketi, Tablo 4’te görüldügü üzere, çalısma devrelerinin
uzunluguna göre tavsiye edilen gözlem sayısını belirten bir çizelge
hazırlayarak, gerekli gözlem sayısını formülle hesaplama külfetini ortadan
kaldırmıstır (Timur, 1984: 77).

Tablo 4. Çalısma Devrelerinin Uzunluguna Göre Tavsiye Edilen Gözlem
Sayısı (Timur, 1984:78)

gözlem sayisi

2.9.3.6. Her Ögenin Zamanının Ölçülmesi
Zaman ölçümünde gözlemler tecrübeli bir etütçü tarafından is
istasyonunda yapılmaktadır. Etütçü gözlem kayıt formunu ve kronometreyi
tasıyan tabla ile beraber uygun bir yerde durarak isi gözlemeye baslar.
Etütçünün mümkünse isçinin arka yan tarafında, hareketleri iyi izleyebilecek
fakat isçiyi engellemeyecek bir konumda durmasına dikkat edilmelidir (Kobu,
1989: 382).
Kronometre ile zamanlamanın “geriye dönüsümlü” ve “sürekli” olmak
üzere iki temel yolu vardır.
• Sürekli Zamanlama
Etüt süresince kronometre sürekli çalıstırılmaktadır. Zamanlanacak ilk
çalısma devresinin ilk ögesinin baslangıcında zamanlamaya baslanmakta ve bütün etüt tamamlanıncaya kadar kronometre durdurulmamaktadır. Her
ögenin sonunda kronometre verisi kaydedilmektedir. Her bir ögeye ait süre,
etüt tamamlandıktan sonra yapılan ard arda çıkarma islemleri ile elde
edilmektedir. Bu islemin amacı, isin gözlendigi süredeki bütün zamanların
etüde kaydedilmesini saglamaktır.
ILO Kurulunun, zaman etüdünün ögretiminde ve uygulanmasında elde
ettigi denemeler genelde sürekli zamanların ögretilmesi ve kullanılması
gerekliligini ortaya koymustur. Bunun nedenleri su sekilde özetlenebilir;
1. Denemeler göstermistir ki, stajyerler sürekli yöntemde, kronometrenin
kullanılmasında daha çabuk ustalık kazanmaktadırlar.
2. Deneyimsiz gözlemcilerin bazen herhangi bir öge süresini gözden
kaçırmalarının fazla bir önemi yoktur; çünkü etüdün toplam süresi
etkilenmeyecektir.
3. isçinin çalısma hızını saptarken, sadece kronometre verileri
kaydedildiginden, derecelendirmeyi, ögeye harcanan zamana göre saptamak
olasılıgı daha azdır (Kanawaty, 2004: 249).
• Geriye Dönüsümlü Zamanlama
Bu teknikte, her ögenin bitiminde ibre sıfıra döndürülmekte ve hemen
tekrar baslatılmakta böylece her ögeye ait zaman dogrudan elde edilmektedir.
Kronometrenin isleyisi hiç durdurulmamaktadır (Kanawaty, 2004: 247). Her bir
ögenin birbirinden bagımsızmıs gibi ölçümünün bazı dezavantajları vardır,
çünkü aslında her bir öge kendinden önceki ve sonraki ögeye bagımlıdır.
Geriye dönüsümlü zamanlama, gecikmeler ve yabancı ögelerin gerektigi
sekilde degerlendirilmesine olanak vermemektedir. Ancak pek çok uzman
etütçüye göre, uzun zamanlı ögeleri olan islerin zamanlamasında, geriye
dönüsümlü zamanlama, sürekli zamanlamadan daha uygundur (Niebel, 2003:
388).

2.9.3.7. Derecelendirme
Yapılan gözlemlerin, gerçegi yansıtması için, isçinin gerçek çalısma
hızının önceden saptanan standart hız kavramına göre degerlendirilmesi
gerekmektedir.
2.9.3.7.1. Derecelendirme Kavramının Tanımı ve Önemi
Standart zaman kavramı, her zamanki yöntemi ile çalısan ve isinde
ilerlemek için yeterince özendirilmis ortalama nitelikteki bir isçinin normal
olarak ulasabilecegi bir ise ait zamandır. Bu nedenle, is etütçüsü, etüdü için
ortalama nitelikte bir isçi aramalıdır.
Tam bir ortalama isçi, düsünsel bir kavramdır. Dünyada hiç kimse bir
digerine benzememektedir. Bu durum isçilerin performansı için de geçerlidir.
Tüm çalısanlar için ayrı ayrı zamanlar elde etmek, hem oldukça maliyetli hem
çok fazla zaman alan bir islem olacaktır. Eger çalısan isçilerin her biri için ayrı
ayrı zamanlar elde edilme imkanı olsaydı, bu zamanlar normal dagılım
egrisine uygun bir sekilde karsımıza çıkacak ve güvenli bir standart zaman
elde etmek mümkün olacaktı. Ancak bunun gerçeklesme olasılıgı çok azdır.
Bu durumda, etüt uzmanı, gözledigi isçinin çalısma hızını degerlendirmek ve
bu hızla standart hız arasında bir iliski kurabilmek için bazı araçlara
gereksinim duymaktadır. Bunu saglayacak yol, “Derecelendirme” olarak
bilinmektedir.
Derecelendirme; gözlemcinin standart hız kavramına göre, isçinin
çalısma hızını degerlendirmesidir (Kanawaty, 2004; 256).
Derecelendirme faktörünün belirlenmesinde etütçü, islemin bütünü için
ya da islemin her bir elemanı için ayrı ayrı degerlendirme faktörü belirleyebilir
(Üreten, 2002: 502).

2.9.3.7.2. Standart Derecelendirme ve Standart Performans
Derecelendirme, is etüdü uzmanının, aklında tuttugu bir standart hız
kavramı ile isçinin gözlenen çalısma hızını karsılastırmasıdır. Bu standart
düzey, nitelikli isçilerin dogal bir çalısma ile ulasabilecekleri ortalama bir hızdır.
Bu hız, “standart derece” olarak tanımlanmakta ve derecelendirme cetvelinde
(Tablo 5) 100 olarak gösterilmektedir. Eger standart hız sürdürülürse ve uygun
dinlenme saglanırsa, bir isçi çalısma günü veya vardiya süresince standart
performansa ulasabilir.
Standart performans, belli bir yöntemi bilmeleri ve uygulamaları, islerine
kendilerini verebilmeleri için özendirilmis olmaları kosulu ile nitelikli bir isçinin
asırı çaba göstermeksizin bir is günü süresince, dogal olarak ulasabilecekleri
ortalama üretim düzeyidir. Bu standart performans, derecelendirme ve
performans cetvellerinde 100 olarak gösterilmektedir (Kanawaty, 2004: 256).
Standart hız ile isin gözlenen hızı arasında bir karsılastırmanın etkili bir
sekilde yapılabilmesi için, degerlendirmenin yapılmasında temel alınan bir
sayısal ölçegin bulunması zorunludur. Böylece derecelendirme, gözlenen
zamanla çarpılarak temel zamanın elde edilmesinde bir etmen olarak
kullanılabilmektedir.
Tablo 5’ de sözü geçen ölçekler üzerinde degisik çalısma
derecelendirmelerine ait örnekler görülmektedir. 100-133, 60-80, ve 75-100
ölçeklerinde, alt sınır rakamları, zaman esasına göre ücret ödenen bir isçi
çalısma hızını, bu sınırdan 1/3 oranında daha yüksek olan üst sınırlar ise
standart hızı belirlemektedir. Bu varsayım, özendirici sistemle çalısan isçilerin
digerlerine göre ortalama olarak 1/3 dolayında daha etken çalısacaklarını
belirtmektedir. Bu varsayım yıllar boyu uygulamalarda dogrulanmıstır.


 

Sonraki Konu :


Duyuru

Facebook sayfamiza üye olun


Duyuru
Sitemizde güncelleme çalismalari devam etmektedir.
Görüs ve önerilerinizi bizimle paylasabilirsiniz ! mail adresimiz : endustrimuhendisligi@hotmail.com