» iSLETMELERDE VERiMLiLiK ARTIRIMINDA iS ÖLÇÜMÜ TEKNiGi 15

Yayinlanma Zamani: 2012-01-22 02:31:00



iSLETMELERDE VERiMLiLiK ARTIRIMINDA iS ÖLÇÜMÜ TEKNiGi 15 |  görsel 1


2.9.3.10. Temsili Zamanın Seçilmesi
Temsili zaman, bir ögeye ait bir dizi zaman içinden temsili özellige sahip
olarak seçilen zamandır. Zaman etüdü formlarına her öge için kaydedilen
bütün temel zamanlardan, temsili bir zaman seçilmesi zorunludur. Bu zaman
etüt özet formuna öge tanımlarının yanına kaydedilecek ve daha sonra da etüt çözümleme formuna geçirilecektir. Bu amaçla, öge için hesaplanan tüm temel
zamanlar toplanır ve gözlem sayısına bölünür.
2.9.3.11. Payların Belirlenmesi
Standart zamanın saptanması üç asamadan olusmaktadır. Bunlardan ilki
isin zamanlanması, ikincisi zamanlanan isin derecelendirmesi suretiyle normal
zamanın bulunması, üçüncüsü ise normal zamana gerekli payların eklenmesi
ile standart zamanın saptanmasıdır (Timur, 1984: 87).
Normal zaman, herhangi bir gecikme ya da kesinti olmaksızın bir isin
yapılması için gerekli süre olarak tanımlanmıstır. Dolayısıyla, normal zamanın
hesaplanmasında, sadece üretken zaman göz önüne alınmıs, kisisel
gecikmeler, önlenemez gecikmeler ve dinlenmeler için zaman ayrılmamıstır.
Dolayısıyla, normal zamanın bilinçli olarak hesaplanmıs eklerle artırılması
gerekmektedir. Bu eklere “paylar” denilmektedir (Üreten, 2002: 503-504).
isletmelerde çalısanlara iki türlü pay verilmektedir. Bunlardan biri,
duragan ve degisken paylardan olusan dinlenme payları, digeri de bazı
kosullar altında verilen arızi, politik ve özel paylardan olusan diger paylardır.

Sekil 3. Paylar (Kanawaty,2004: 284)

• Dinlenme Payları
Dinlenme payları, Duragan paylar ve degisken paylar olmak üzere iki
kalemden meydana gelmektedir. Kisisel ihtiyaçlar ve temel yorgunluk,
duragan payları olustururken, baskı ve çevresel etmenler, degisken payları
olusturmaktadır.
Kisisel ihtiyaçlar: Bu paylar, isçilerin tuvalete gitmek, su içmek gibi
dogal gereksinimlerini karsılamak için verilen paylardır. Normal çalısma
kosullarının bulundugu bu isyerinde %5-%10 oranında kisisel ihtiyaç payları
yeterli görülmektedir (Timur, 1984: 88).
Temel Yorgunluk: Bu pay sabittir. isin yapılısı için harcanan gücü
karsılamak ve isçiyi tekdüzelikten kurtarmak için verilmektedir. Genel rakam,
temel zamanın %4’üdür.
Degisken Paylar: Baskı, zorlama ve çevresel faktörlerden olusan
degisken paylar, degismez paylara eklenmektedirler. Degisken payların
saptanmasında nesnel bir yaklasım gelistirmek amacıyla çok çesitli örgütlerce
sayısız arastırmalar yapılmıstır ve uygulamada faydalı olabilecek pek çok
çizelge mevcuttur.
Dinlenme payları temel zamanın bir yüzdesi olarak verilmekte ve her bir
öge için ayrı ayrı saptanmaktadır. Eger isin ögeleri arasında yoruculuk
yönünden önemli bir ayrım bulunmuyorsa, önce ögelerin temel zamanları
toplanmakta ve daha sonra bu toplama tek bir yüzde olarak dinlenme payı
eklenmektedir (Kanawaty, 2004: 286).
• Arızi Paylar
Bu paylar, ara sıra olusan ek çalısmalardan dogan yorgunlukla,
beklenmeyen gecikmeleri önlemek amacıyla verilmektedir. Fakat is ölçümü
uzmanı, standartları gevsetme ihtimalini göz önünde bulundurarak, arızi payın
verilmesini gerektiren konunun ortadan kaldırılmayacagına kesinlikle
inanmadıkça arızi pay verilmemelidir. Ayrıca, arızi payın neden verildigi açıkça
belirtilmeli ve hiçbir zaman %5’ten fazla olmamalıdır (Timur, 1984: 90-91).

• Politika Payları
Politika payı, olaganüstü durumlarda, belirlenen bir performans
düzeyinde çalısan bir isçiye yeterli bir kazanç saglamak için, standart zamana
eklenen prim payından ayrı bir paydır. Politika payları, zaman etüdünün temel
bir parçası degildir ve sadece açıkça belirlenmis durumlarda çok dikkatlice
kullanılmalıdır (Kanawaty, 2004: 287).
• Özel Paylar
Bu paylar, isin basarıyla yapılması için gerekli herhangi bir etkinlik için
verilmektedir. Örnegin, isçinin makinesine iyi bakması için verilen “bakım
payı”, herhangi bir is ya da zorunlu bekleme zamanı için kullanılan süreyi
kapsamak üzere verilen “baslangıç yapı payı”, üretim tamamlandıktan sonra
makine ya da süreçte degisiklik yapmak ihtiyaç duyulan zamanı kapsamak
üzere verilen “sökme payı” verilen özel paylardandır (Timur, 1984: 91).
2.9.3.12. Standart Zamanın Hesaplanması
Bir isin standart performansla yapılması için gerekli olan zamana
“standart zaman” denmektedir. Normal (temel) zamanın, saptanan pay
yüzdesi ile çarpılması sonucunda elde edilen rakam, normal zamana
eklenerek standart zaman bulunmaktadır.
2.9.4. Makine isleri için Standart Zamanların Saptanması
Endüstriyel islerde, kimi isler isçi tarafından, kimileri ise makineler
tarafından yapılmaktadır. Makine ile yapılan isler sırasında isçiler ya bos
durmakta ya da baska bir isi izlemektedirler. Bu tür islemlerde zaman
standardı koymak için daha farklı yöntemler kullanılmaktadır.
2.9.4.1.Makine Süreleri
Altı çesit makine süresi tanımlanabilmektedir. Bu süreler ve aralarındaki
iliskiyi açıklayıcı diyagram, Sekil 4’te gösterilmistir.

En Uzun Makine Süresi: Belli bir devre içinde, bir makinenin
çalısabilecegi en uzun süredir.
Kullanılabilir Makine Süresi: Devam süresi içinde bir makinenin
çalısabilecegi süredir.
Bos Makine Süresi: Makinenin üretim ya da diger yan islerin
yapılmasına hazır olmasına karsın, is malzeme ya da isçi yoklugundan
dolayı çalıstırılamadıgı süredir.
Makine Hazırlık Süresi: Makinenin, degistirmeler, ayar, temizlik gibi
nedenlerle geçici olarak üretimde kullanılmadıgı süredir.
Makine Durus Süresi: Makinenin, bozulma, bakım gereksinimleri
nedeniyle kullanılmadıgı süredir.
Makine Çalısma Süresi: Makinenin gerçekten çalıstıgı süredir.
Makinelerin çalısır durumda olmaları, en iyi biçimde çalıstıkları anlamına
gelmemektedir. Bu nedenle, “Standart Makine Çalısma Süresi (SMÇS)”
kavramı önemlidir. SMÇS, bir makinenin, en uygun kosullarda çalısması
durumunda üretebilecegi çıktı miktarı için çalısma süresidir (Kanawaty, 2004:
296).

makine süreleri

 

Sekil 4. Makine Süreleri (Kanawaty, 2004: 293)

2.9.4.2. isçi ve Makine
isçinin, bir makine kullanarak gerçeklestirdigi islerde “makine denetimli
süre (MDS)”, “dıs is”, “iç is” ve “ugrasılmayan süre” kavramları önemlidir. Bu
kavramlar arsındaki iliski Sekil 5’te gösterilmektedir.
Makine Denetimli Süre: Bir çalısma devresi içinde, makineye ait teknik
etmenlere bagımlı olan bir bölümün tamamlanması için gereken süredir.
Dıs is: isçi tarafından kesinlikle makine denetimli süre dısında yapılası
gereken islerdir.
iç is: isçinin makine denetimli süre içinde yapabilecegi ögelerdir.
Kısıtlanmıs is: isçinin çıktısının, kendi denetimi dısındaki nedenlere
bagımlı oldugu istir.
Ugrasılmayan Süre: Makine denetimli süre içinde, isçinin iç islere
harcadıgı süre ve yasal olarak kullandıgı dinlenme süresi dısında kalan
süredir.

Sekil 5. iç is, Dıs is, Makine Denetimli Süre ve Ugrasılmayan Süre
Arasındaki iliski (Kanawaty, 2004:294))

 

 

Sonraki Konu :


Duyuru

Facebook sayfamiza üye olun


Duyuru
Sitemizde güncelleme çalismalari devam etmektedir.
Görüs ve önerilerinizi bizimle paylasabilirsiniz ! mail adresimiz : endustrimuhendisligi@hotmail.com