» iSLETMELERDE VERiMLiLiK ARTIRIMINDA iS ÖLÇÜMÜ TEKNiGi 6

Yayinlanma Zamani: 2012-01-22 02:49:00





2 iKiNCi BÖLÜM
iS ETÜDÜ
is etüdü verimlilikle dogrudan iliskilidir. Sahip olunan kaynaklar ile daha
fazla çıktıya ulasmak is etüdü teknigi ile mümkün olabilmektedir. Bu nedenle is
etüdü teknigi tüm dünyada en yaygın sekilde kullanılan verimlilik artırma
tekniklerinden biridir.
2.1 IS Etüdü Tekniginin Tarihçesi
is etüdü tekniginin tarihçesi, zaman etüdünün kurucusu kabul edilen
Taylor ve metot etüdünün yaratıcıları kabul edilen Gilbreth’ler hakkında detaylı
bilgi verilerek açıklanacaktır.
2.1.1 Frederick W. Taylor
is etüdünün iki bileseninden ilki olan “Zaman Etüdü”nün ve Bilimsel
Yöntemin babası olarak nitelendirilen Taylor, 1856 yılında Philadelphia’da
zengin bir ailenin çocugu olarak dünyaya gelmistir. Harward Üniversitesi’ne
dereceyle girmis ancak saglık problemlerinden dolayı hukuk egitimini yarıda
bırakmıs ve endüstriye basit bir isçi olarak girmistir. isçi olarak girdigi Midvale
Çelik Fabrikası’nda kısa sürede ustabasılıga yükselen Taylor, bu esnada gece
okuluna giderek mühendislik egitimini tamamlamıs ve 31 yasında Midvale
Çelik Fabrikası’nın bas mühendisi olmustur (Meyers, 1992: 6).
Fabrikadaki israf, kayıplar, kötü yönetim ve koordinasyon eksikligi
Taylor’un dikkatini çekmistir. isçiler ve yöneticiler arasındaki uyumu ve
isbirligini engelleyen baslıca sorunun, yöneticilerin bir günlük normal is
miktarını belirlememeleri oldugunu tespit etmistir. Bir isçinin en az sürede en
çok ne kadar is yapabilecegini degil, bir günlük normal is miktarını belirlemeye
çalısmıs ve bir isi yapmanın en iyi yolunu bulmamanın gerekliligini vurgulamıstır (Barnes, 1980: 12-13). Taylor, yaptıgı çalısmalarda, verimliligi
artırmak için standart is yöntemlerinin gelistirilmesi ve standartlastırılması gibi
önlemlerin alınması gerektigine inanmıs ve bunu savunmustur. Bu nedenle
çalısmalarında standart is süreleri ve yöntemleri belirlemistir. Taylor,
yöneticilerin yeni görevleri olarak nitelendirdigi “Bilimsel Yönetim”in temel
esaslarını su sekilde özetlemistir;
• Geleneksel is görme yöntemleri yerine, bilimsel yönteme dayalı
olarak belirlenmis is görme yöntem ve tekniklerinin gelistirilmesi,
• Çalısanların bilimsel yöntemle seçilmesi, egitilmesi ve isbirliginin
gelistirilmesi,
• Bilimsel yönteme dayalı olarak belirlenen is görme yöntemlerinin
isçiler tarafından benimsenmesi için çalısanlarla isbiriligi yapılması,
• is ve sorumlulukların isçiler ve yöneticiler arasında esit sekilde
dagıtılması (Alpugan, Oktav, 1997; 126).
2.1.2 Frank ve Lillian Gilbreth
Frank ve Lillian Gilbreth, “is etüdü”nün diger bileseni olan “metot
etüdü”nün yaratıcıları olarak nitelendirilmektedirler. Haytaları boyunca belirli
bir isi yapmanın en iyi yöntemini arastırmıs ve pek çok teknik gelistirmislerdir.
Frank Gilbreth’in mühendislik, Lillian Gilbreth’in ise psikoloji egitimi görmüs
olması onların çok güçlü bir takım olmalarını saglamıstır (Meyers, 1992; 9).
1885 yılında henüz 17 yasında olan Frank Gilbreth, bir müteahhidin
yanında çalısmaya baslamıs, hızlı bir sekilde yükseldikten sonra 20. yüzyılın
basında kendi isini kurmustur. Çalısmaları esnasında ilk olarak, her bir isçinin
kendine özgü yöntemiyle is yaptıgını ve her bir isçinin yönteminin bir
digerinden farklı oldugunu gözlemlemistir. Bu gözlemleri Frank Gilbreth’i “Bir
isi yapmanın en iyi yolu”nu bulmaya sevk etmistir. Bu çalısmaların iyi sonuçlar
vermesi üzerine Gilbreth, kurdugu insaat isini, kendini hareket etüdüne
adamak için bırakmıstır (Barnes, 1980; 9).

Frank Gilbreth, çalısanların teknik açıdan verimli çalısmalarıyla
ilgilenirken, Lillian Gilbreth, is görenlerin psikolojik ve sosyolojik durumunun
önemini fark etmis ve ücretler gibi isçilerin motivasyonunu dogrudan etkileyen
unsurların yanı sıra motivasyonu dolaylı olarak etkileyen is tatmini gibi
unsurların önemini vurgulamıstır. Lillian Gilbreth’in bu çalısmaları, Frank
Gilbreth’in “is Standardizasyonu”, “is Basitlestirme” ve “Tesvikli Ücret
Sistemini” gelistirmesine yardımcı olmustur. Ayrıca, Lillian Gilbreth, isgörenler
üzerindeki stres ve yorgunlugun etkilerinin önemini ilk fark eden kisilerden biri
olmustur (http://www.gilbrethnetwork.tripod.com/bio.html).
Esi Frank Gilbreth 1924 yılında öldükten sonra çalısmalarına yalnız
devam eden Lillian Gilbreth, Amerika Makine Mühendisleri Dernegi’nin ilk
kadın üyesi olmayı basarmıstır. Kurucusu oldugu danısmanlık firması basta
General Motors olmak üzere pek çok firmayla çalısmıs, pek çok mutfak ve ev
aletleri tasarımına imza atmıs ve engelli kadınların günlük islerini
kolaylastıracak cihazlar gelistirmistir. 1966 yılında Amerika insaat
Mühendisleri Dernegi’nin Hoover Ödülünü almıs ve 92 yasında hayatını
kaybetmistir (http://www.sdsc.edu/ScienceWomen/gilbreth.html).
2.2 is Etüdün Tekniginin Tanımı, Önemi ve Amaçları
“is etüdü, mevcut kaynaklardan bilinen yöntemlerle saglanan üretimi, çok
az yatırımla ya da hiç yatırım gerektirmeksizin artırmak amacıyla kullanılmakta
ve temelde mevcut sistemleri inceleyerek gereksiz etkinliklerinin kaldırılması,
isin en kısa zamanda, en az enerji harcanarak, en düsük maliyetle yapılması
amacını gütmektedir. is etüdü, verimliligi artırma sorununa, mevcut islemlerin,
süreçlerin ve yöntemlerin etkinligini artırarak çözüme yaklasmaktadır. Ana
amaç; “Yapılan isi kolaylastırmak yapılısı için daha ekonomik yöntemler
gelistirmek ve isin ne kadar zamanda yapılacagını belirlemek” seklinde
özetlenebilmektedir” (Tezeren, 1990: 11).
is etüdü, “hareket etüdü” ve “is ölçümü” olmak üzere baslıca iki grupta
toplanan çalısmalardan meydana gelmektedir. Bu tekniklerin uygulanmasıyla mevcut is gücü, malzeme, makine, araç gereç ve isyeri imkanlarından daha
fazla yararlanmak mümkün olabilecektir. Bunun sonucunda isgücü, makine,
araç gereç ve isyeri kullanımında etkinlik ve verimlilik saglanarak maliyetlerde
önemli düsüsler meydana gelecektir. is etüdü ile isçilik maliyetlerinin kontrolü
ve azaltılabilmesi mümkün olacaktır (Tekin, 1996: 142).
Etüdün genel amacı kısaca mevcut üretim sistemlerinde verimliligi
artırmaktır. Bu amaca ulasmak için bazı faaliyetleri yerine getirmek
gerekmektedir. Bu faaliyetler;
• Gereksiz faaliyetlerden kurtulmak,
• Gerekli faaliyetleri mümkün olan en ekonomik sekilde düzenlemek,
• Uygun çalısma yöntemlerini standartlastırmak,
• is ile ilgili dogru zaman standardını saptamak,
• Üretimde kullanılan faktörlerden yararlanma oranını artırmak,
• isgücünü egitmek,
• Mevcut çalısma kosullarından daha iyi çalısma kosullarına geçmek
olarak sıralanabilmektedir (Kuruüzüm, 1992: 32).
2.3 is Etüdü Tekniginin Temel Özellikleri
is etüdünün temel özelliklerini su sekilde özetlemek mümkündür;
• is etüdü mevcut kaynaklardan faydalanarak isi yeniden düzenlemekte
ve bu yolla verimliligi artırmaktadır. Dolayısıyla çok az yatırım gerektirmekte
bazı durumlarda ise hiç yatırım harcaması gerektirmemektedir.
• is etüdü sistematiktir. Etüt edilen islemi etkileyen faktörlerden
hiçbirinin gözardı edilmemesini ve islemle ilgili tüm olayların göz önünde
bulundurulmasını saglamaktadır.
• Etken bir üretim planlama ve kontrolü için temel sayılan zaman
standartlarının saptanmasında bugüne kadar gelistirilmis en dogru yoldur

• Her yerde uygulanabilen bir tekniktir. Yalnızca imalat alnında degil,
ofislerde, laboratuarlarda ve hizmet üretilen yerlerde de kullanılmaktadır (is
Etüdü, Verimliligi Artırıcı Teknikler Dizisi, 1997; 2).
2.4 Türkiye’de is Etüdü Tekniklerinin Uygulanma Düzeyi
isletmelerde verimlilik artıma aracı olarak yararlanılabilecek olan is etüdü
çalısmalarının, isletmelerin iç ve dıs piyasalardaki rekabet ortamlarında
varlıklarını sürdürebilmeleri için, maliyetinin çok düsük olmasına karsın önemli
faydalar sagladıgı açıktır. Bu yargı, 1996 yılında MPM tarafından
gerçeklestirilen arastırma bulguları ile de büyük ölçüde desteklenmektedir.
Örnegin, arastırmanın yapıldıgı TOBB’a (Türkiye Odalar ve Borsalar Birligi)
kayıtlı isletmelerin sadece %9’unun, alınan hizmetlerin hiçbir yararı olmadıgını
ve %10 gibi az bir kısmının alınan hizmetler karsılıgı talep edilen ücretin
yüksek oldugunu belirtmesi, bu yargıyı güçlendiren bulgulardır. Bununla
birlikte arastırmaya katılan isletmelerin %60’ı is etüdü ile ilgili olarak egitim ve
danısmanlık hizmeti almadıklarını belirtmislerdir. Bunun nedenlerinin basında
“Hizmet veren kurulusların yeterince tanınmaması” (%26) gelmektedir. Bu da
gösteriyor ki isletmeler ile is etüdü konusunda egitim ve danısmanlık hizmeti
veren kuruluslar arasında ciddi bir kopukluk bulunmaktadır.
Söz konusu iletisim eksikligini asmada MPM is Etüdü ve isletme
Organizasyonu Baskanlıgı bir dizi çalısma baslatmıstır. Bu çalısmalardan biri,
“Etkilesimli is Etüdü Egitimi Bilgisayar Paket Programı”nın hazırlanmasıdır.
Hizmete hazır halde bulunan bir diger çalısma ise, bilgisayarda zaman ölçümü
ve degerlendirmesi paket programıdır. Bütün bu çalısmalarla, isletmelerle
daha yakın temas ve sıcak iliskiler kurulacagı düsünülmektedir (Öncer,
Özkanlı, 1997: 8).


 

Sonraki Konu :


Duyuru

Facebook sayfamiza üye olun


Duyuru
Sitemizde güncelleme çalismalari devam etmektedir.
Görüs ve önerilerinizi bizimle paylasabilirsiniz ! mail adresimiz : endustrimuhendisligi@hotmail.com