21/5/2008
JIT Just In Time-Tam Zamaninda Uretim Sistemleri-tez-6
Kategori: Belirtilmemiş
5.3. Tam Zamanında Üretim Sisteminde kullanılan Satın alma ile Geleneksel Satın alma Prensipleri Arasındaki Farklılıklar
TZÜ sistemi değişik ekonomik koşullar altında çok etkin bir biçimde uygulanabilmektedir. Bunun nedenleri yan sanayi firmalarının tam desteği ve yakın işbirliği, organizasyondaki en üst en alt kademeye kadar herkesin aynı inancı ve görüşü paylaşmaları, üretim prosesinde bir dizi değişiklik; küçük partiler halinde satın alma, düzgün iş yükleri, esnek proses dizaynı, işlerin standardizasyonu ve sipariş ve sevkiyat için kanban adı verilen bilgi akış sisteminin kullanılmasıdır.
Daha öncede belirtildiği gibi temel amaç kaynak israfını ortadan kaldırmak suretiyle maliyetin azaltılmasıdır. TZÜ sistemi stokların minimum düzeyde tutulmasını amaçlar. Fazla alım yapılması stokları yükseltir ve başka bir yerde değerlendirilebilecek olan sermayeyi bağlar.
TZÜ sistemi yalnızca stok kontrolü ve üretim sistemi ile sınırlı değildir. Aynı zaman da son derece önemli olan üretim-satın alma uygulamasını içerir. TZÜ sisteminde parçalar çok küçük parçalar halinde, sık sık sevkiyat yapılacak şekilde, gereksinim halinde alınır.
Satın alma faaliyetleri genellikle malzemenin tedariki ile ilgili olan bütün fonksiyonları kapsar ki bunlar gereksinim zamanının belirlenmesinden, malzemenin alınması ve kullanılmasına kadar olan fonksiyonlardır. Organizasyonun büyüklüğü önemli olmaksızın satın alma bazı temel faaliyetlerde tam veya sorumlu olmalıdır.
v Parti büyüklüğünün belirlenmesi
v Yan sanayi seçimi
v Yan sanayi firmalarının değerlendirilmesi
v Gelen parçaların kontrolü
v Yan sanayi firmaları ile pazarlık edilmesi
v Nakliye şeklinin belirlenmesi
v Ürün özelliklerinin belirlenmesi
5.4. Yan Sanayi ve Satın Alma Arasındaki İlişkiler
TZÜ felsefesi idealize edilmiş ‘sıfır stok’ ve ‘sıfır hata’ hedeflerine ulaşabilmek için az sayıda satıcıdan yüksek kaliteli ürünlerin ufak miktarlarda ve zamanında teslimatını zorunlu kılar.
Bu çerçevede, alıcı (ana sanayi) ile satıcı (yan sanayi) ilişkilerinin tümüyle gözden geçirilmesi ve yeni ilkeler doğrultusunda düzenlenmesi gereklidir.
Bu felsefe, üretimin tüm düzeylerinde stokları, hem yüksek maliyetlere neden oldukları hem de sistem içindeki iyi işlemeyiş ve yetersizlik kaynaklarını gizledikleri için en önemli israf unsuru olarak belirlenmiştir. Bu nedenle TZÜ çerçevesinde stokların azaltılması sürekli bir amaç olarak benimsenmiştir.
Bir üretim/envanter sisteminde stokların azaltılması ise ancak stok tutma nedenlerinin ortadan kaldırılmasıyla sağlanacaktır.
5.5. Stok Tutmaya Sebep Olan Belirsizlikler
Kafile üretimini benimsemiş klasik üretim sistemlerinde, parçalar büyük miktarlarda, kafileler halinde üretilir ya da tedarik edilir. Kafile büyüklükleri de, genellikle, envanter taşıma maliyeti ile üretime hazırlık maliyetinin dengelenmesi sonucu bulunur ve uygulamada küçük kafilelerden çok, büyük kafilelerle çalışıldığı gözlenir. Klasik üretim sistemlerinde, üretim ve satın almanın büyük kafilelerle sürdürülmesi sonuçta büyük stokların oluşmasına neden olur. Üretimde satın almada küçük kafilelerle çalışmak ise büyük ölçüde, üretime hazırlık süresini ve maliyetlerini azaltarak mümkün olacaktır.
Bu nedenle tam zamanında üretime yönelmiş sistemler, üretime hazırlık süresini ve maliyetini azaltmak konusunda odaklaşırlar. Bu amaçla, TZÜ çerçevesinde makinelerin üretime hazırlama işlemlerini basitleştirmek ve mevcut makine ve teçhizatı bu amaç için değiştirmek konusunda çok emek harcanır; böylece kafile büyüklüğü zaman içinde giderek küçülecektir. Küçük kafileler ise, sistemdeki envanterin büyük bir kısmını önemli ölçüde azaltacaktır.
Diğer taraftan, klasik üretim sistemlerinde stok tutmaya yol açan bir başka neden de ortamdaki belirsizliktir ve genelde uygulama belirsizlik kaynaklarını ortadan kaldırmak yerine belirsizliğin etkilerini stokla tamponlamak şeklinde gündeme gelmektedir. Belirsizlik etkilerini tamponlamak amacıyla tutulan stoklar ‘güvenlik stoku’ olarak tanımlanmaktadır.
TZÜ felsefesine göre envanter iyi işlemeyiş yüzünden oluşur ve iyi işlemeyişin nedenlerini gizler; özellikle güvenlik stoku iyi işlemeyişin ve yetersizliğin en somut göstergesidir. Bu nedenle TZÜ sistemlerinde, ortamdaki belirsizliğin azaltılması en önemli çalışma alanı olarak gündeme gelmektedir.
TZÜ felsefesi çevresinde üretim sistemindeki bazı belirsizlik nedenleri ve çözümleri şöyledir : [1]
Ø Tezgah Arızaları
Ø Hatalı İmalat
Ø Senkronizasyon Eksikliği
Ø Talep Belirsizliği
Ø Satıcılardan Kaynaklanan Belirsizlik
TZÜ stokları yok etmeye odaklanır. Bu kavram Şekil 5.1’de bir göl örneği ile şöyle açıklanmıştır. Göldeki su seviyesi stoklama seviyesini gösterir. Göl dibindeki kayalar geç ulaştırma, makine arızaları, düşük performans gibi sorunları temsil eder. Göldeki su seviyesi bu sorunları saklar. Çünkü stoklar üretimdeki sorunları saklar, onları bulmak zordur.
Şekil 5.1. TZÜ.’de belirsizlikler[2]
ALTINCI BÖLÜM
TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ VE TAM ZAMANINDA ÜRETİM
6.1. Kalite Açısından Tam Zamanında Üretim Sistemi
Çağımızda yalnızca ürün değil beraberinde kalite de üretilip satılmaktadır. TZÜ ve kalite kavram olarak birbirlerinin tamamlayıcısıdır. TZÜ sisteminin başarısı yüksek kalitede malzeme teminine bağlıdır. Başka bir deyişle kalite TZÜ sistemini mümkün kılmaktadır.
TZÜ felsefesi altında toplam kalite kontrol, müşteri isteklerini tatmin edecek olan ürünlerin en düşük maliyet ile geliştirilmesi, tasarlanması, üretilmesi ve satış sonrası hizmetlerinin verilmesini içeren etkinlikler bütünü olup devamlı süren ve sona ermeyen mükemmeliyeti ifade eder. 1960'li ve 70'li yıllarda üreticiler genellikle dizayn aşamasında belirlenen ve üretime uygulanan kalite standartlarına bağlı kaldılar. Seksenli yıllarda istenilen kaliteye ulaşmanın bir ek maliyeti olduğu kabul edildi. Fakat artık günümüzde ki yaklaşık 90'lı yılların başlarından itibaren aslında kaliteli üretimin tasarruf kelimesi ile eşleştiği anlaşılmıştır.
Toplam kalite kontrol (TKK) ile tüketicinin ürün kalitesinden tatmini ve sıfır hata hedeflenmektedir. enm.blogcu.com. TZÜ felsefesine göre bu hedefe üretim işlemi boyunca işlem gören parçaları üretimle ilgili tüm problemlerin ve makinelerin neden olduğu kontrolü, raporlanması ve sorumluluğunun üretime katılan çalışanlara bırakılması ile ulaşılmaktadır. Bir başka deyişle üretim prosesinin kendisi kalite kontrolden sorumludur. Bu sayede, üretim hattında çıkan aksaklıklar veya hatalı parçalar üretim hattı durdurularak tespit edilir ve problemlerin çözümüne hemen geçilebilir.
Japonya'da işletmenin her düzeyindeki performansını iyileştirilmesinde odaklaşan toplam kalite kontrol başlıca şu konulan ele almaktadır:
1. Kalite güvenliği,
2. Maliyetlerin azaltılması,
3. Üretim kotalarının karşılanması,
4. Teslim programlarının gerçekleştirilmesi,
5. İş güvenliği,
6. Yeni ürün geliştirme,
7. Verimliliğin arttırılması,
8. Tedarikçilerin yönetimi.
TZÜ sistemi kalite ve verimliliği arttırmak için bir yönetim uygulamasıdır. Bu uygulama firma bazında tüm departmanların katılım ile takım çalışması esas alınarak yapılır. Problemlerin çözülmesi için aşağıda sıralanan adımlara ihtiyaç vardır:
[1] ACAR, a.g.e., s.25
[2] HEIZER Jay & RENDER Barry, Operations Management, Sixth Edition, Prentice Hall, s:523.
