» Kobilerde Yalin Üretim Teknikleri -5

Yayinlanma Zamani: 2011-12-21 19:22:00





Isveç kökenli olan Office Machines adlı yalın üretim uygulayan isletmede iki buçuk yılı askın bir süre yapılan incelemede, yalın üretim öncesi var olan çok uzun mesafe tasımalar, yüksek kalite maliyetleri, asırı ürün ve WIP stokları, uzun imalat süreleri ve teslimat zamanlarında gecikme problemlerinin ortadan kalktıgı gözlenmistir. Ayrıca yalın üretimin, her biri imalat sisteminin belirli bir yönüyle ilgili olan sekiz prensibi ortaya konmustur. Bunlar;


- Hatalı üretimin engellenmesi,
- Sıfır hata,
- Çekme sistemi,
- Çok fonksiyonlu ekipler,
- Geri dönüslerin engellenmesi,
- Ekip lideri,
- Dikey bilgi sistemleri,
- Sürekli gelisim olarak belirlenmistir. [2]
Yalın üretim teknikleri diger adı ile Toyota Üretim Sistemi olarak
adlandırılan yöntemin temel uygulamaları asagıdaki gibi tanımlanabilir.
- JIT (Just In Time) – Tam Zamanında Üretim,
- Kanban Sistemi,
- Poka-Yoke ve Jidoka,
- Karısık Yükleme ve Üretimde Düzenlilik,
- Tek Parça Akısı,
- U Tipi Yerlesim Planı,
- Shojinka, Çok Fonksiyonlu Isçiler ve Is Rotasyonu,
- Toplam Is Denetimi,
- 5S,
- TPM - Toplam Üretken Bakım,
- SMED - Bir Dakikada Kalıp Degistirme,
Shojinka, çok fonksiyonlu isçiler, ekip çalısması is rotasyonu ve 5S, süreç
etkenlerini olusturmakta ve yalınlık çalısmalarına baslangıç teskil etmektedir. Süreç etkenlerinin asıl amacı sürekli degisim ve gelisimi desteklemektir. Süreç faktörlerini
uyguladıktan sonra yapısal etkenleri degistiren teknik ve yöntemlere geçilmelidir.
Yapısal etkenler SMED, TPM, U-Hatları gibi imalat sisteminin yapısal özelliklerini
degistiren teknik ve yöntemlerdir. [2]
3.2.1. JIT (Just In Time) – Tam Zamanında Üretim
1982’de Schonberger tarafından sistem su sekilde ifade edilmistir; “Tam
Zamanında Üretim; fabrika içinde yapılacak parçaların tam zamanında satın
alınması, parçaların tam zamanında alt montajlara gönderilmesi, alt montajda islem
gören parçaların tam zamanında son montaja, son montajdan da üretimi ve dagıtımı
tamamlanmıs olarak müsterilere ulastırılmasıdır.” [14]
Gottesman tarafından Tam Zamanında Üretim söyle tanımlanmaktadır: “Tam
Zamanında Üretim, sadece gerekli olan parçaların, gerekli olan miktarlarda, gerekli
görülen zamanda ve yerde üretilmesidir.” [15]
Yalın üretim JIT, kalite sistemleri (Quality Systems), çalısma ekipleri (Work
Teams), hücresel üretim (Cellular Manufacturing), tedarikçi firma yönetimi (Supplier
Management) vb. gibi tek sistem içinde bütünlestirilmis bir sürü uygulamayı
kapsayan çok boyutlu bir yaklasımdır. Çok az yada hiç kayıp olmaksızın müsteri
talep miktarına göre yüksek kalitede ürün üretmeye yönelik bu uygulamalar yalın
üretimin temel itici gücüdür. [16]
JIT, tam zamanında satın alma ve tam zamanında üretimi gerektiren bir stok
kontrol sistemidir. Bu sistemde üretim, petrol boru hattına benzetilmektedir. Bu
özelliginden dolayı sistem, itme esasına göre degil; çekme esasına göre
çalısmaktadır. JIT üretim sistemi, isletmelerin ara stok düzeylerini en aza
indirmesine, talep dalgalanmalarını azaltarak düzgün bir üretim akısı elde etmelerine,
yerinde bir denetim saglayarak kontrol etkinligini artırmasına ve fireleri azaltmasına
imkan saglayan bir üretim sistemidir. Yalın üretimde bir fabrikanın isleyisi su
sekildedir:

 

· Tüm kaynakların verimli bir sekilde kullanarak maliyeti yükselten ama
deger katmayan tüm faktörlerin ortadan kaldırılması amaçlanmaktadır.
· Sıfır hata üretim hedeflenmektedir.
· Kalite yükseltici, maliyetleri düsürücü çabaların devamlılıgı esastır.
· Üretimin talep esnekligine tam uyumu esastır.
· Ana ve yan sanayinin tüm çalısanlarının bu hedeflere yönlendirilmesi
amaçlanmaktadır.
Bu sistem, Japon endüstrisinin 1960’lı yıllarda baslattıgı kalite gelistirme
çalısmalarıyla birlikte, ülkenin kıt kaynakları nedeniyle ortaya çıkmıstır. Japonya’ da
bu yaklasım ilk önce Toyota fabrikalarında Kanban adı verilen kartlarla
uygulanmaya baslanmıstır. Bu nedenle JIT Toyota Üretim Sistemi yada Kanban
sistemi olarak da anılmaktadır. Bazı kaynaklarda Ohno Sistemi olarak da
kullanılmıstır. JIT, Kanban sisteminin düsünce tarzını ve genel sistem yapısını
gerçeklestirmekte kullanılan bir kavramdır. Birçok ABD firması JIT sistemini
degisik isimlerle kullanmaktadır. Örnek olarak;
- Westinghouse’ de MIPS (Minumum Inventory Production Systems),
- Ford Motor Fabrikasında MAN (Manifacturing As Needed),
- Harley-Davidson Firmasında MAN (Materials As Needed),
- Omark Endüstrilerinde ZIPS (Zero Inventory Production Systems),
- Hawlet-Packard’ da SP (Stockless Production),
sistemleri bu uygulamalardan bazılarıdır.
JIT üretim sisteminden tam olarak bir fayda elde etmek için üreticilerin,
dalgalanmaları minimum olacak sekilde, müsteri taleplerini sabit tutmaya özen
göstermesi gerekir. Bir sonraki is istasyonunun veya müsterinin taleplerini tam
zamanında karsılamak için yönetim, küçük parçalar halinde sıfır kusurlu üretimi
gerçeklestirecek ortam olusturmalıdır. Firma, girdi temin eden firmalarla kaliteli
hammaddeyi, dogru zamanda ve dogru miktarda saglayacak yönde iliskiler kurmaya
çalısmalıdır. Yöneticiler ve isçiler, çok yönlü yetismeye ve takım ruhu olusturmaya
inanmalı ve motive olmalıdır. Firma, kaliteyi nihai üründe degil de her bir bilesende
aramalıdır. Satıs ve üretim arasında çok iyi bir koordinasyon ve yöneticiler ile isçilerin mükemmeli yakalama konusunda isbirligi olmalıdır. JIT üretim sisteminin
kullanılabilmesi için üretim süresi kısa tutulmalı ve safhalar arasında çok az stok
bulundurulmalıdır. Sistemde yeniden islenecek stok ya olmamalı yada çok az
olmalıdır. Stoklar üretim süreci içinde islem görmeden beklemeyi ifade etmektedir.
Bu ise pek çok maliyet anlamına gelmektedir. Fazla isgücü, ekipman ve enerjinin
kullanılması baslıca maliyetlerdir. Ayrıca stoklara yapılan yatırım sermaye dönüsüm
hızını ve firma karlılıgını düsürmektedir. Bir isletme yaptıgı yatırımı ne kadar kısa
sürede alabilirse, karlılıgı o kadar yüksektir. Çünkü yatırımı üretken bir sekilde
kullanmıstır. Stokta bir yatırım türüdür, fakat bu yatırım bekledigi süre boyunca geri
dönüsümü olmayan ölü bir yatırımdır.
Bir isletme stoga yatırdıgı nakidi üretken bir girisime yatırmıs olsa, kar
seklinde bir gelir saglayabilecektir. Bu fırsattan yoksun kaldıgı için isletmeye
olumsuz etki olarak fırsat maliyeti de dogurmaktadır.
Stok hata oranını arttırmaktadır. Herhangi bir asamada hata tespit edildiginde,
stoktaki ürünlerden takviye edilmesi seri üretimin avantajı olarak gösterilmektedir.
Dolayısıyla stok, hatasız üretimi kısıtlayıcı, hatasız üretime ulasma çabalarını
sınırlayıcı, üretime rahatlık getiren bir kavramdır.[11] Stok müsteri talebinin
degiskenligini takip etme, talebe anında yanıt verme olanagını da önlemektedir.
Çünkü talep ne olursa olsun, öncelikle stoktaki ürünün satılmasını gerekli
kılmaktadır. Seri üretimde, stok bir yandan üretim aksamalarını önleyici bir
gereklilik, öte yandan da istenilse de kaçınılamayacak bir kavram kabul edilmistir.
Oysa yalın üretim, stoksuz çalısmayı hedeflemis ve incelenen yöntemleri hayata
geçirerek stoksuz çalısmanın mümkün oldugunu tüm dünyaya kanıtlamıstır.
Üretimi aksatmamanın iki yolu vardır. Birinci ve ilk akla gelen stoklu
çalısmaktır. Ancak bu durumda asagıda belirtilen problemlerle karsılasılabilir.
1) Stok maliyetlerinin ürün maliyetlerine yansır.
2) Beklemeler (katma deger getirmeyen etkinlik ) artar.
3) Degisikliklerin yönetimi zorlasır.
4) Kalitenin izlenmesi ve kontrolü zorlasır.

5) Görsel yönetim zorlasır.
6) Dengesiz is yükleri olusur.
7) Müsterinin istedigi esneklige, maliyetlerden veya rekabet gücünden taviz
verilmedikçe ulasılamaz.
8) Yüksek stoklar gerçek problemleri saklar ve genelde çözümleri için gayret
sarf edilmez.
9) Yönetim tüm zamanını gündelik ve acil durumlarla ugrasmakla geçirir.
10) Müsteri isteklerinin çok degisken oldugu ortamlarda, ani talep
degisikliklerine hızlı bir sekilde yanıt vermek zorlasır. [13]
Ikinci yol ise sıfır stok yada sıfıra yakın minimum stokla çalısmaktır. Bu
amaçla Akıs Deger Analizi, Kanban (transfer stoklarını azaltmak), SMED (uzun ayar
ve kalıp degistirme sürelerini düzenlemek), TPM (sık tezgah arızlarına çözüm
getirmek) vb. yönetim teknikleri uygulanır. Yalın üretim yada Tam Zamanında
Üretim gibi üretim tekniklerini uygulamak çekme sistemi ve hazırlık sürelerinin
azaltılması gibi farklı girisimlere es zamanlı bir dikkat gerektirir. Bu tip üretim
tekniklerinin unsurları arasında, bu unsurların birbirinden bagımsız
uygulanamayacagı anlamına gelen sistemli bir yaklasım vardır. [2]
Stoksuz çalısmak yalın felsefenin mükemmellige ulasmada belirledigi ütopik
bir hedefidir. Bu nedenle amaç minimum seviyeyi yakalamaktır. Gerçekten yalın
olan bir deger akısında çok az stokla çalısılır. Bu stok akıs yönündeki bir sonraki
müsterinin gereksinimlerini karsılayacak minimum miktarda hammadde, islem içi
stok (WIP) ve bitmis ürün stoklarından olusur. Bu stokları bulundururken akıs
yönündeki talepteki dalgalanmalar, akısın tersindeki islemlerin kapasitesi (müsteri
taleplerindeki degisikliklere cevap verme hızı) ve üretim islemleri arasında parti
büyüklükleri ve sevkiyat büyüklükleri için gerekli stok miktarları göz önüne
alınmalıdır. Toyota herhangi bir zamanda ürün akısındaki müsterileri destekleyecek
bu minimum stoklar için standart stok terimini kullanmaktadır. Toyota sürekli olarak
parti büyüklüklerini küçülterek, sevkiyat sıklıgını arttırarak, talebi seviyelendirerek
ve yeterliliklerini arttırarak bu stok miktarlarını düsürme yollarını aramaktadır. [17]

Sonraki Konu :


Duyuru

Facebook sayfamiza üye olun


Duyuru
Sitemizde güncelleme çalismalari devam etmektedir.
Görüs ve önerilerinizi bizimle paylasabilirsiniz ! mail adresimiz : endustrimuhendisligi@hotmail.com