» MONTAJ HATTININ ANALİZİ VE DENGELEME ÇALIŞMASI -2

Yayinlanma Zamani: 2011-12-24 16:32:00





BÖLÜM İKİ
MONTAJ HATTI DENGELEME
2.1 Montaj Hattı Tanımı
Montaj hattı bir takım iş istasyonlarının bir malzeme taşıma sistemiyle birleştirilmesinden meydana gelen bir sistemdir. Sistemin amacı bir ürüne ait bileşenlerin montajını gerçekleştirip bitmiş ürünü elde etmektir. (Özdemir vd. 2004) Montaj süreci iş elemanlarının veya yapılması gereken görevlerin sıralanmasından oluşur. Bir iş elemanının montajı önceden belirlenmiş ilgili istasyonda öncelik ilişkisine bakılarak yapılmalıdır. Montajı yapılacak ürünün hattı tasarlandığında, ürünün yapılacak işlemleri arasında süre farklarının dengelenmesi problemi ortaya çıkar. İşte ürün oluşumu sırasında yapılması gereken işlerin, montaj istasyonlarına, kayıp süreleri en aza indirecek şekilde atanması olayına montaj hattı dengeleme denmektedir.(Tanyaş ve Baskak, 2003).


Montaj hattı dengelemedeki en önemli unsur, hat üzerinde aynı işlem zamanına
sahip iş istasyonu sayısını ya da çevrim süresini en küçüklemektir. Hat dengelemenin
temel amacı istasyonlardaki zaman fazlalıklarını azaltmak için montaj hattındaki toplam
iş yükünü istasyonlara eşit olarak dağıtmaktır. Bu amaçla iş elemanları, birbirleri ile
öncelik ilişkilerine ve istasyon boş sürelerine göre iş istasyonlarına atanır. Bu problem
literatürde montaj hattı dengeleme problemi olarak adlandırılır. (Kılınçcı, 2004)
Üretim sürecinde, üretilecek olan ürünün birden fazla iş öğesine ayrılmasıyla ve bu iş
öğelerine ait işlemlerin ayrı işçiler tarafından yapılmasıyla daha hızlı ve ucuz üretim
yapılabileceği anlaşılmıştır. Bunun sonucu olarak iş öğelerine ait işlemler, üzerinde
birden fazla iş istasyonlarının bulunduğu belirli bir hat üzerinde yapılmaya başlanmıştır.
Bu hat üzerinde işlem görecek olan parçaların her biri, aralarında öncelik ilişkileri ve
çevrim süresi gibi kısıtlar göz önüne alınarak birleştirilmekte ve bunun sonucunda iş
istasyonları oluşmaktadır. (Kalender vd., 2008 )
Montaj hatlarının ana amaçlarından biri her istasyona eşit iş yükünü dağıtmaktır. İş
yükünün farklılığı hat verimliliğini düşüren bir unsurdur. Ürünün işlenmesi sırasındaki
özelliklere göre, hatlar değişik şekillerde düzenlenebilir.

Bir montaj hattının kurulmasında ulaşılması gereken amaçlar şunlardır:
 Düzenli bir malzeme akışını sağlamak
 İnsan gücü ve tezgâh kapasitelerini en üst düzeyde kullanmak
 İşlemleri en kısa sürede tamamlamak
 Montaj hattı üzerindeki iş istasyonu sayısını en küçüklemek
 Boş (atıl) süreleri en küçüklemek
 Atıl süreleri, iş istasyonları arasında düzgün şekilde dağıtmak
Üretim maliyetlerini en küçüklemek (Tanyaş ve Baskak, 2003)
2.2 Montaj Hattı Dengelemede Kullanılan Temel Kavramlar
Montaj hattı dengelemesinde amaç belirli kısıtlar (ulaşım zamanı, iş elemanları ve
bunların standart zamanları atama) altında hat performansını ölçen uygun bir başarı
ölçütünü en iyi duruma getirecek şekilde işlemleri iş istasyonlarına atamaktır.
(Çelikçapa, 1999)
Montaj hattı dengelemede kullanılan temel kavramlar:
İş Öğesi: Üretim süreci içinde, toplam iş içeriğinin, mantıksal olarak bölünmüş bir
parçasıdır. Bir diğer görüşe göre; toplam işin kaç aşamada tamamlanacağını ve bunların
hangi aşamalarla olacağını belirleyen, işi yeterli ve anlamlı en azlara bölme sonucu
ortaya çıkan birimler ve yapılacak işlemlerdir (Uzmen, 1990)
Öncelik İlişkileri: Montaj işleminin yapılabilmesi için bazı iş öğelerinin bazı iş
öğelerinden önce ve sıraya uyarak yapılması gerekmektedir. Söz konusu iş öğelerinin
istasyonlara atanmaları, bu öncelik ilişkileri gözetilerek yapılmalıdır aksi takdirde
montaj işlemi eksik veya yanlış sırada işlerin yapılması nedeniyle gerçekleşemez.
(Tanyaş ve Baskak, 2003)
İş İstasyonu: Montaj hattında çalışan operatörlerin iş yaptıkları alanlara verilen
isimdir. Bir montaj hattı için; en küçük istasyon sayısının bir olduğu ve istasyon sayısı
dengeleme çalışması sırasında saptanan en büyük istasyon sayısını asmamak gerektiği
kısıtları vardır. (Çelikçapa, 1999)

Konum Kısıdı: İşlemcinin hattaki konumu ile montajı yapılan nesnenin konumu
arasındaki ilişkiyi ifade etmektedir. İşlemcinin montajı yapılacak ürünün etrafında
hareket rahatlığı olmalıdır. Bu mesafe diğer donanımları ve işlemcileri kısıtlamayacak
şekilde montaj hattı dengelemenin amaçları doğrultusunda ayarlanmalıdır.
Sabit Donanım Kısıdı: Tezgâhlar, test araçları gibi sabit donanımlar, montaj
hatlarının bütünleşik parçalarıdır ve değiştirilemez istasyonları oluştururlar. Sabit
donanım kısıdı, iş öğelerinin değiştirilebilirliğini azaltır.
İstasyon Yükü: Bazı durumlarda istasyon yükü azaltılabilir. Özellikle, hattın başında
olabilecek aksamaları, tüm hatta yansıtmamak için bu istasyonlarda çevrim süresinin
%100‟den az olması yeğlenebilir.
Aynı İstasyona Atanması İstenen İş Öğeleri: Bu özelliğe sahip işlerin, aynı veya
birbirlerini izleyen istasyonlara atanması gereklidir. Örneğin, özel aygıt kullanımını
gerektiren iki iş öğesinin aynı işçi tarafından yapılması, ikinci bir aygıt gereksinimini
ortadan kaldıracağı için, istenilen bir durumdur.
Aynı İstasyona Atanmaması İstenen İş Öğeleri: Bazı işlerin diğer bazı işlemlerle aynı
istasyona atanması istenmez. Örneğin, hassas bir ölçüm işlemi ile titreşimi yüksek bir
işlemin aynı istasyonda yapılması düşünülemez. (Tanyaş ve Baskak, 2003)
Toplam İş Süresi: Üretilecek olan ürünün montajı sırasında geçen toplam süredir, her
istasyonun standart sürelerinin toplanması ile de bulunabilir.
İş İstasyonu Süresi: Bir iş istasyonunda yer alan iş adımlarının hepsinin yapılması
için geçen sürenin toplamıdır. İstasyonda bulunan en uzun işlem süresi olan adımdan
küçük ve hattın çevrim süresinden büyük olamaz.
Çevrim Süresi: Ürünün montajı sırasındaki en uzun işlem süreli olan istasyonun
işlem süresi veya bir istasyonda kalabileceği en uzun süre çevrim süresidir. Ürün montaj
sırasında her istasyonda en fazla çevrim süresi kadar zaman geçirebilir. Bir ürünün
oluşumu için bu kadar sürenin geçmesi gerekmektedir. Bu süre temel alınarak üretim hızı hesaplanabilir. Montaj hattı ile ilgili hesaplamalarda kullanılan en önemli
kavramdır.
Çevrim zamanı hesaplanması; C=T/N
C= Çevrim zamanı
T= Eldeki toplam süre
N= Günlük talep
Gerekli en küçük istasyon sayısı;
Montaj hattındaki işlemleri istasyonlara atadığımız da gerekli iş istasyonu sayısı N;
N= ti/C
Denge kaybı: İşlemlerin istasyonlara dağılmasındaki dengesizliği gösterir. Denge
kaybının “0” olması istenilen durumdur. Bir birim üretim için ayrılan toplam süreyle
gereken süre arasındaki farkın montaj süresine bölünmesi ile bulunur, genellikle sıfırdan
büyüktür.
D=(N*C- ti)*100/N*C
Montaj hattı dengeleme problemi iki bölüme ayrılabilir ve birinin çözümü diğerini
getirir:
1. Gerekli çevrim zamanı verilerek ve her görevin zamanı, önceliği ve bölgesi
belirlenerek, montaj isindeki görevlerin yapılabilmesi için istenen isçilerin minimum
sayısı belirlenir. (Tip-1)
2. Belirli isçi sayısı verilerek ve her görevin zamanı, önceliği ve sırası bilinerek bir
montajı tamamlamak için gerekli çevrim zamanı belirlenir (Tip-2). (Zorlu, 2000)
2.3 Montaj Hatlarının Sınıflandırılması
Montaj hatlarını sınıflandırmada birçok yol vardır;
2.3.1 İşin Yapısına Göre Montaj Hatları:
İşin yapısına göre, iki çeşit montaj hattı vardır; manüel ya da otomatik montaj
hatları. Manüel hatlarda ürün son istasyona ulasana kadar ve bir ürün olarak çıkana
kadar çoklu istasyonlar vardır. Her istasyonda toplam iş yükünün bir bölümü, bir veya
daha çok isçi tarafından yapılmaktadır. İnsan unsurunun ön planda olduğu bu çeşit
montaj hatlarında dengeleme yaparken, otomatik hatlara göre daha çeşitli ölçütleri dikkate almak gerekmektedir. Otomatik hatlarda, istasyonlardaki isler ve istasyonlar
arası transferler otomatik olarak yapılmaktadır.
İstasyonlar arası iş transferinin de iki yolu vardır; mekanik olmayan hatlar veya
hareketli hatlar kullanmak. Mekanik olmayan hatlarda parçalar bir istasyondan diğerine
elle geçerler. Diğerlerinde ise hareketli konveyörlerle geçiş sağlanır.
2.3.2 Model Çeşitlerine Göre Montaj Hatları:
Model çeşitlerine göre üç çeşit montaj hattı vardır;
 Tek Modelli Hatlar: Tek tip ürün ya da modelin üretiminde kullanılırlar.
 Çok Modelli Hatlar: Bu hatlarda değişik modeller üretilir. Değişik modellerin
üretimi ayrı ayrı kafileler halinde yapılır. Belirli bir zamanda bir ürün parti halinde
üretilir, arkadan diğer modellerin üretimine geçilir. Modeller farklı ürünler ya da aynı
ürünün farklı modelleri olabilirler. Her iki durumda da ürünler aynı olmayan fakat
benzer üretim ihtiyaçları gösterirler. Pratikte montaj hattı birinci model için hazırlanır.
Daha sonra ikinci, üçüncü vb. modellerin parti üretimi için hatta gerekli düzenlemeler
yapılır.
 Karışık Modelli Hatlar: aynı anda birden fazla benzer tipteki modellerin karışık
olarak üretildiği hatlardır. Karışık modelli üretimin en önemli faydası, müşteri isteğini
karşılamak üzere değişik modellerin sürekli olarak üretilmesi ve büyük bitmiş mamul
stoklarını gerektirmemesidir. Modellerin değişik ilsem zamanlarından doğan
dezavantajlı yönleri ise, is akısının düzenli olmaması, dolayısıyla daha fazla istasyon
bos zamanları, yarı bitmiş mamullerden oluşan yığınlardır. (Acar ve Estas, 1991)

Sonraki Konu :


Duyuru

Facebook sayfamiza üye olun


Duyuru
Sitemizde güncelleme çalismalari devam etmektedir.
Görüs ve önerilerinizi bizimle paylasabilirsiniz ! mail adresimiz : endustrimuhendisligi@hotmail.com