GİRİŞ

Çin,2001yılında 1.180 milyar dolar GSYİH’sı ,350 milyar doların üzerinde yabancı sermaye girişi ile dünyanın 7.  Büyük ekonomisidir. Dünyanın büyüme oranı %2 dolayında iken Çin’in 2002-2003 yılları için öngörülen büyüme oranı %7.6 dolayındadır.1.3 milyarlık nüfusu ve artan iç tüketimi ile büyük bir pazar konumundadır.[1]

ÇHC’nin DTÖ’ne üyeliği ile birlikte ithalatını serbestleştirme yönünde büyük yükümlülükler üstlenmiş bu da Çin pazarına girmeyi kolaylaştırmıştır.

2001 yılında ihracatımızda %46’lık bir artışla büyük atılım gerçekleştiren “Taşıt Araçları ve Yan Sanayii” sektörünün Çin’de yeni pazar sahaları sağlaması büyük önem taşımaktadır.[2]

Dış Ticaret Müsteşarlığı konu ile ilgili bir diz  çalışma yapmıştır. İki ülke arasında resmi heyet ziyaretleri ile alım heyeti ve ticaret heyeti faaliyetlerine ağırlık verilmiştir. Bu çalışmalar sonucunda bakanımız sayın Tuncay TOSKAY’ın özel ilgisi ile ÇHC tarafından 2002 yılında ülkemizden ithal edilecek binek otomobilleri için 1250 adetlik bir kota tahsisi yapılmıştır.[3]

Bütün bu gelişmeler ışığında Çin, otomotiv sanayii kaçınılmaz bir fırsattır. Pazarın iyi tanınması ve etkin tutundurma vasıtalarıyla otomotiv sanayi ihracatında yüksek rakamlara ulaşılabilir.

A-TÜRKİYE’DE OTOMOTİV ANA VE YAN SANAYİİ, ÜRETİMİ VE DIŞ TİCARETİ

1-OTOMOTİV ANA SANAYİİ

1.1-OTOMOTİV ANA SANAYİİNDE MEVCUT DURUM

Otomotiv sanayi tüm sanayileşmiş ülkelerde ekonominin sürükleyicisi olarak tanımlanır. Böyle tanımlanmasının nedeni, diğer sanayi dalları ve ekonominin diğer sektörleri ile çok yakın ilişkisi olmasıdır. Otomotiv sanayi demir-çelik, petro kimya, lastik gibi temel sanayi dallarında başlıca alıcıdır.

Otomotiv sektörü “Motorlu Taşıt” aracı üreten bir sanayidir. Türkiye’de toplam motorlu taşıt üretiminin yaklaşık %70’ini otomobil üretimi oluşturur. Otomobil üretimi, güçlü bir yan sanayi oluşturarak diğer taşıtların üretimine de destek olur. Bu nedenle otomobil üretimi, otomotiv sanayinin temelidir.

Otomotiv sanayiinin bazı temel nitelikleri şunlardır[4] :

·        Başlıca önemeli mühendislik alanlarını içeren multi-disipliner bir teknoloji gerektirir.

·        Motorlu taşıt aracı; niteliği, malzeme yapısı,prosesi, teknolojisi ve üretim yeri farklı olan 5000 dolayında parçanın, ortak kalite yönetimi ve verimlilik anlayışı ile üretimi bir araya getirilmesi ile ortaya çıkar.

·        Pazardaki yoğun rekabet ortamı ile müşteri tatmini ancak teknolojik gelişme ile sağlanmaktadır. Bu nedenle sektörde yoğun AR-GE ve sürekli gelişme esastır.

           Otomotiv sektörü ülkedeki savunma sanayiinin gelişmesinde ve teknolojik düzeyin yükselmesinde temel oluşturmaktadır. Hızla küreselleşmekte olan bu sektörde rekabet büyük yoğunluk kazanmakta ve sanayileşmiş ülkeler ile AB, NAFTA gibi ekonomik birliklerde bu sektörün korunması ve rekabet gücünün geliştirilmesi için özel politikalar uygulanmaktadır.

1.1  .1 Türkiye’de Otomotiv Sanayii’nin Gelişmesi [5]

1960’lı yıllarda “ithal ikamesi” amacı ile kurulmaya başlanan Türkiye’deki otomotiv sanayii, başlangıçta iç pazar ihtiyaçlarına dönük olarak traktör ve yük taşıyan ticari araçların üretimini gerçekleştirmiştir.

1970’li yıllarda otomobil üretimi içinde küçük ölçekli yatırımlara başlanmıştır. Fakat talep yetersizliğinden büyük firmalar kurulamamıştır.

1970/1999 yılları arasında otomotiv sektöründe üretim/talep değişimi, büyük iniş çıkışlar göstermektedir. Türkiye’deki otomotiv sanayii, kurulduğu 1960’lı yıllardan beri AB

otomotiv sanayii ile yakın bir entegrasyon içindedir. 1970’li yıllarda lisans alarak “Teknik İşbirliği” ile üretim başlatılmıştır. Bu işbirliği 1980’li yılların ortasında giderek artan yabancı sermaye katılımı ile “Ekonomik İşbirliği”ne dönüştürmüştür.

1990’lı yılların başında özellikle otomobilde talebin her yıl %25’ler düzeyinde ve istikrarlı olarak artışı ile ana ve yan sanayide çok yoğun yatırımlar yapılmıştır. Bu yıllarda çağdaş üretim teknikleri, yoğun üretim programları ile uygulamaya geçirilmiş ve özellikle kalite yönetim sistemleri kurularak, firmalar bu açıdan uluslar arası kuruluşlar tarafından belgelendirilmiştir.

Sanayi şirketlerindeki sermaye işbirliği son yıllarda otomotiv pazarlama şirketlerine de yansımış bulunmaktadır. Gümrük Birliği ile birlikte Türkiye’de yoğun yatırımları bulunan  TOFAŞ-FIAT, OYAK-RENAULT  ve FORD-OTOSAN gibi şirketlerde ortaklar arasındaki ilişkiler farklı bir boyut kazanarak, sermaye ve yönetimde eşitlenmiştir.

Bunun sonucunda yabancı ortaklar Türkiye’deki tesislerini, kendi küresel stratejik gelişme projeleri içine almıştır. “Tam Entegrasyon” olarak adlandırılan bu süreç ile, Türkiye’deki tesisler artık dünya pazarlarında üretim yapacak seviyeye gelmiştir.

Yine BMC şirketi kendi AR-GE olanakları ile geliştirdiği kamyon serisini 1998 yılı içinde AB pazarına ihraç etmeye başlamıştır.

Bütün bu gelişmeler Türkiye’deki otomotiv sanayinin, 1980’li yılların sonundan bu yana tüm olumsuzluklara rağmen bulunduğu yoğun çalışmalar ile rekabet edebilir seviyeye geldiğini göstermektedir.

1.1.2        Otomotiv Sanayinin Genel Yapısı [6]

Türkiye’de halen kişi başına düşen otomobil sayısı uluslararası ölçeklere göre çok geri durumdadır. 1000 kişiye düşen otomobil sayısı 1998 yılında dünya ortalaması olarak 95 iken bu değer Türkiye’de 60 dolayındadır. Potansiyel talebin reel talep haline dönüşmesindeki  en önemli engel, Türkiye’deki otomobil satışlarına uygulanmakta olan yüksek satış vergileridir. Avrupa ülkelerinde %20 dolayında bulunan satış vergileri, Türkiye’de en küçük otomobillerde bile (<1.600 cc) %48-%50 dolayındadır.

1.2 - SEKTÖRDEKİ KURULUŞLAR

1994 yılından sonra 3 yeni firma TOYOTA, HUNDAİ VE HONDA otomobil üretimi için teşvik alarak yatırım yapmıştır. Bugün için ana sanayideki 16 firmanın 11’i AB’ndeki firmalar ile yakın ilişki içinde bulunmaktadır.

Son yıllarda ise Japon ve Güney Koreli Otomobil üreticileri Türkiye’de ortak girişimler başlatmıştır.1999 yılında ise özgün tasarımı Türkiye’de geliştirilen kamyonların

İspanya,İngiltere ve Portekiz’e ihracatı başlanmıştır. Otomobilde ise büyük Türk otomotiv üreticileri dünya üretim merkezleri olma yolunda ilerlemektedirler.

³Bugün 15 firma binek otomobil,otobüs, kamyon, kamyoneti minibüs, midibüs ve çekici gibi araçların üretimini yapmaktadır.

Tablo-1 OTOMOTİV ANA SANAYİİNDEKİ FİRMALAR [7]

1.3-ÜRETİM

1.3.1 Üretim Yöntemleri

Türkiye’de otomotiv sanayii 1990’lada “ihracata yönelik”rekabetçi bir sanayii niteliği kazanmıştır.

Kullanılan üretim yöntem ve teknolojileri, uluslararası düzeyde ve ana firmaların kullandıkları yöntem ve teknolojilerle eşdeğerdedir. Son yıllarda gelişen AR-GE olanak ve kapasitesi ile Türkiye’de otomotiv sanayii, üretim yöntemleri ve ürün teknolojisini geliştirme çabalarını arttırmaktadır. ⁴Otomotiv sanayiinde mühendislik tasarımı, ürün geliştirme ve üretim yeteneklerinin geliştirilmesi için sahip olunması gereken teknikler şunlardır

·        QFD

·        Crash simulator

·        Alternatif güç teknolojileri

·        Alternatif yakıt teknolojileri

·        Araç emisyon labaratuvarı

·        Sonlu eleman yazılımları

·        Bilgisayarlı mühendislik tasarımı

·        Komple araç dinamik ve dayanımı

·        Sanal gerçeklik/Digital Prototip

·        Gas assisted injection molding

·        Otomotiv parçaları/sistemleri mekanik ve iklim koşullandırmalı test tesisi

·        İleri malzeme teknolojisi

·        Profil-Hidrolik şekillendirme

·        Yüksek yüzey kaliteli ve kaplamalı saç parça imal prosesi

·        Isıyla form vererek yüksek mukavemetli saç parça imal prosesi

·        Lastik, burç ve takoz geliştirme imalatı

·        Büyük ölçekli rüzgar tüneli

·        Güvenilir ve yaygın yüksek kapasiteli veri iletim ağı

[1] Dış Ticaret Müsteşarlığı

[2] Dış Ticaret Müsteşarlığı

[3] Dış Ticaret Müsteşarlığı

[4] Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Karayolu Taşıtları İmalat Sanayii

[5] Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Karayolu Taşıtları İmalat Sanayii

[6] Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Karayolu Taşıtları İmalat Sanayii

[7] www.igme.gov.tr