» Stok Kontrolu ve stok kontrol yöntemleri nedir

Yayinlanma Zamani: 2007-11-06 22:35:00





  STOK KONTROLÜ I. GİRİŞ II. STOK KAVRAMI A) Stokların Oluşma Nedenleri B) Stokla İlgili Giderler Ve Stok Bulundurmanın Sağlayacağı Yararlar C)    Stok Tutmanın Gerektirdiği Giderler D)    Sipariş Ve Alım Giderleri  E)     Stok Yetersizliğinin Doğuracağı Kayıp Ve Zararlar  III. İŞLETMELERDE STOK TUTARINI BELİREYEN FAKTÖRLER A)                Hammadde Stokunu Etkileyen Faktörler B)                Yarı Mamul Stokunu Belirleyen Faktörler C)    Mamul Stokunu Etkileyen Faktörler IV.              STOK KONTROLÜNÜN SEÇİM TEKNİĞİ A)    A.B.C. Metodu 1.       “A.B.C.” Kontrol Sisteminin Grafik Üzerinde Gösterilmesi V. STOKLARIN FONKSİYONLARINA GÖRE KONTROLÜ A)    Aktif Stoklar B)    Emniyet Stokları VI.              STOK SİSTEMLERİ A)    Çok Basamaklı Stok Sistemlerinin Yapısı B)    Tek Basamaklı Stok Sistemlerinin Yapısı C)    Stoklanan Mal Özelliklerinin Stok Sistemine Etkisi D)    Başlıca Stok Bulundurma Giderleri VII. MALİYETLERİN MATEMATİK MODELE GÖRE İZAHI A)    Ekonomik Sipariş Miktarının Hesaplanması B)    Yıllık Sipariş Düzenleme Gideri C)    Yıllık Sipariş Sayısının Hesaplanması D)    Sipariş Değerinin Hesaplanması E)     Aktif Stokların Ortalama Değeri F)     Yıllık Ortalama Stok Bulundurma Gideri G)    Stok Bulundurma Ve Sipariş Düzenleme Toplam Yıllık Giderlerinin Hesaplanması   VIII. OPTİMAL MALİYET ANALİZİ A)    Ekonomik Sipariş Sayısının Hesaplanması B)    Ekonomik Tüketim Değerinin Hesaplanması C)    Ekonomik Sipariş Döneminin Hesaplanması D)    Sipariş Süresi E)     Ekonomik Sipariş Dönemlerinin Tespiti F)     Tedarik Modeli Örneği   STOK KONTROLÜ I. GİRİŞ

 

Stoklar ve ya envanter, şimdiki veya gelecekteki ihtiyaçlar amacıyla depolanan materyal ya da işlerin bir tıkanıklık ile karşılaşılmadan ve verimli olarak yürütülmesinin sağlamak için elde bulundurulan kaynaklardır. Her tür örgütte, faaliyetlerin aksamadan kesintisiz olarak sürdürülebilmesi için çeşitli stoklar tutulur. Stokunda bir kaç kalem malzeme olan işletmeler olabileceği gibi, yüzlerce hatta binlerce kalem malzeme bulunduran işletmelere de rastlanabilir. Kalem, civata, somun gibi küçük malzemeler yanında, tezgah, kamyon, inşaat malzemesi, uçak gibi büyük donanım ya da malzemeler de stok kapsamında ele alınabilir.

 

Stok kontrolü, materyal yönetiminin önemli bir çalışma alanını oluşturur. Amacı, üretimi istenilen düzeyde tutmak, teslim ve satış işlerini önceden saptanan sayılarla gerçekleştirmek koşullarına göre, zaman ve nicelik yönünden en iyi (optimal) ve ekonomik sayılan materyali elde bulundurmayı sağlamaktır. O halde stok kontrolü; gereksinmeleri karşılamak ve biriktirim ile alımı örgütlenen maddeler arasında denge kurmak için gereken işlemleri yapmaktır, denebilir.

 

Stok kontrol konularını yedi maddede sıralayabiliriz;

 

1.      Gereksinmelerin saptanması,

2.      Stoku yapılacak maddelerin seçimi,

3.      Stoku yapılacak maddelerin niteliğinin saptanması,

4.      Sipariş verme zamanının belirlenmesi,

5.      Sipariş niceliğinin saptanması,

6.      Gerektiğinden çok bulunan stokların elden çıkarılması,

7.      Kayıt işlerinin düzenlenmesi.

 

Bir firmanın stok yönetimi en az şu üç noktada özel dikkati gerektirir;

 

1.      Stoklar bazı endüstri kollarında toplam varlıkların ve dönen varlıkların önemli bir bölümünü oluşturur.

2.      Stokların likiditesi diğer dönen varlıklara kıyasla daha düşük olduğundan, stok yönetiminde yapılan hataların düzeltilebilmesi zaman alabilir.

3.      Stok düzeyinde dalgalanmaların önemli ekonomik etkileri vardır.

 

Genellikle gelişmiş ülkelerde, son yıllarda, stokların satışlara oranında bir düşme eğilimi gözlenmektedir. Stok kontrol yöntemlerinin gelişmesi, stok kontrolünde bilgisayarlardan yararlanılması, ulaşım teknolojisinin gelişmesi, ulaşım olanaklarının artması ve hızlanması, yeni stoklama sistemlerinin uygulanması, kredili satışların özendirilmesi söz konusu ülkelerde stokların satışlara oranının düşmesine yol açmıştır. Ülkemizde de stokların hem varlıklara hem de satışlara oranının son yıllarda düştüğü gözlenmektedir.

 

 

II. STOK KAVRAMI

             

            A) Stokların Oluşma Nedenleri

 

İşletmenin stok stok bulundurması başlıca iki nedenden ileri gelebilir. enm.blogcu.com.Bunlardan ilkinde, işletme yararına uygun olarak bir malı belirli bir sürede elinde bulundurmayı planlamış olabilir. Diğer bir deyişle, işletme bilerek bir malı satın alarak ve stok olarak elinde bulundurmaktadır. İşletmenin bu tip stoklama politikasının amacı başlıca üç nedenden kaynaklanır;

 

a.       Mevcut ihtiyaçların karşılanması için stok bulundurma;

b.      Gelecekteki bir ihtiyacı karşılamak için stok bulundurma;

c.       Beklenmeyen, ani bir ihtiyacın ortaya çıkması halinde taderik güçlüklerinin göz önünde bulundurarak stok bulundurma.

 

İkinci neden ise, işletmenin kararlaştırılmış hiç bir stok planı olmadan stok bulundurmasıdır. İşletme tedarik edilen malları bir an önce elden çıkarmayı hedef almasına rağmen, düzensiz satış ve kullanmalar sonucunda bir miktar mal elde stok kalabilir. Bu tip stok bulundurma, işletmenin tasarlamadığı ve iradesi dışında oluşan bir stok tipi olmaktadır.

 

Bir firma için stoklara yapılan yatırımın optimum tutarda bulunup bulunmadığının saptanması, stok tutmanın gerektirdiği giderler ve taşıdığı risk ile, stok bulundurmanın sağlayacağı faydaların dengelenmesini gerekli kılar. Stok tutmanın sağlayacağı ek yarar ve gerektireceği maliyet arasında denge sağlandıktan sonra, stoklara yapılan yatırımı sürdürmek, firmanın karlılığı üzerinde olumsuzluklara neden olur. Stoklara yapılan yatırımda, stok tutmanın gerektirdiği ilave maliyet ile sağlayacağı ilave gelirler arasında denge kurmak önemli olduğundan, öncelikle stok stok bulundurmanın maliyeti ile sağlayacağı yararlar üzerinde durmak gerekir.

B) Stokla İlgili Giderler Ve Stok Bulundurmanın Sağlayacağı Yararlar

 

Stok yönetiminde yapılacak ilk iş, stokla ilgili giderleri ve stok bulundurmanın işletmeye sağlayacağı yararları belirlemektir.

 

Stoklarla ilgili giderleri şu şekilde gruplandırabiliriz;

 

1.      Stok tutmanın gerektirdiği giderler,

2.      Sipariş ve alım giderleri,

3.      Yeterince stok bulundurmamanın yol açtığı giderler.

 

A)    Stok Tutmanın Gerektirdiği Giderler

 

·        Finansman maliyeti: Ekonomik açıdan stok tutmanın finansman maliyeti hesaplanırken, sadece kredi maliyetinin değil, firmanın sermaye maliyetinin de dikkate alınması gerekir. Firmanın kredi kullanabilmesi için, özkaynağının da olması zorunlu olduğundan, finansman maliyeti denilince, ekonomik açıdan firmanın kaynak maliyetinin alınması daha anlamlıdır.

·        Stoklama, istif, boşaltma ve yükleme giderleri

·        Depo, ambar giderleri

·        Stok hizmet giderleri: Depo bekçisine ödenen ücret, depo giriş-çıkış kayıtları, vs gibi giderleri içerir.

·        Sigorta giderleri

·        Stok tutma riski: Stokların bozulması, modasının geçmesi, fiyatların düşmesi gibi faktörleri içerir.

·        Çalınma ve doğal yıkımlar nedeniyle uğranan kayıplar.

 

Stok tutma maliyeti firmadan firmaya değişmekle beraber, genellikle stok değerinin % 25 ile % 40 arasında olduğu söylenebilir. Faiz oranları yükseldikçe stok tutma maliyeti de firmalar için artmaktadır.

 

 

B)    Sipariş ve Alım Giderleri 

 

Bu giderler, işletmeye hammadde, malzeme ve yarı mamul sağlayacak uygun firmaların bulunmasını kapsar. Yararlanılamayan miktar iskontoları da bu grup giderler içinde düşünülebilir.

 

 

C)    Stok Yetersizliğinin Doğuracağı Kayıp ve Zararlar 

 

·        İşlenmiş stokun yetersizliği nedeniyle karlı satış fırsatlarının kaçırılması

·        Hammadde yetersizliği nedeniyle üretimin durması ve ya kesintiye uğramasının neden olduğu kayıplar

·        Zamanında yerine getirilemeyen siparişlerden doğan tazminat, zarar ve ziyan ödemeleri

·        Müşterilerin güveninin yitirilmesi

 

Ayrıca, yeterli stok bulundurulmaması, firmanın miktar iskontolarından yararlanmadığını, ekonomik miktarlarda üretim yapamadığını, avantajlı alış fırsatlarını kaçırdığını da gösterir.

 

            Stok yetersizliğinin doğurduğu zarar ve kayıplar ya da stok tutmanın sağlayacağı yararlar, stok miktarı arttıkça giderek azalan oranda arttığı halde, stok tutma giderleri, stok artışından daha hızlı olarak artar. Stok tutma ve tutmama giderleri toplamının en düşük olduğu düzey optimal stok tutarını verir. Aşağıda, stok tutma ve stok yetersizliğinin gerektirdiği giderlerin stok düzeyi yükseldikçe alacakları şekil gösterilmiştir.

 

Şekilde de görüldüğü gibi firmanın stok düzeyi yükseldikçe, stok tutma giderleri artacak; buna karşılık stok bulundurmamanın ya da yeterince stoka sahip olmamanın doğuracağı gider ve kayıplar giderek azalacaktır. enm.blogcu.com. Stok yetersizliğinin doğuracağı zararların, stok bulundurmanın faydalarına eşit olduğu noktada işletme optimum stok düzeyine ulaşmış olur.

 

 

 

DEVAMI


Duyuru

Facebook sayfamiza üye olun


Duyuru
Sitemizde güncelleme çalismalari devam etmektedir.
Görüs ve önerilerinizi bizimle paylasabilirsiniz ! mail adresimiz : endustrimuhendisligi@hotmail.com