» Üretim Yönetiminde Kanban Sistemi - Yüksek Lisans Projesi -1

Yayinlanma Zamani: 2011-12-22 17:15:00





ÜRETiM YÖNETiMiNDE KANBAN SiSTEMi

T.C
MARMARA ÜNiVERSiTESi
Sosyal Bilimler Enstitüsü
Ġşletme Anabilim Dalı
Üretim Yönetimi ve Pazarlama
Yüksek Lisans Projesi
ÜRETiM YÖNETiMiNDE KANBAN SiSTEMi
Öğretim Görevlisi
PROF. DR. YAMAN ÖZTEK
Hazırlayan
Kazım KARABOĞA

Marmara - Aralık 2009

 

Özet
Globalleşme sürecinin hızlı yaşandığı günümüzde, Tam Zamanında Üretim sistemleri üretim sektörü basta olmak üzere çok geniş bir alanda kullanılmaya başlamıştır. Rekabetin üst düzeyde yaşandığı, esnekliğin büyük önem kazandığı, kaynak kısıtlarının bas gösterdiği, müşteri odaklı çalışmanın vazgeçilmez bir unsur haline geldiği ve tüm bunlardan dolayı maliyetlerin düşürülmesinin çok önemli olduğu pek çok alanda, yalın üretim teknikleri firmalara büyük avantaj sağlamaktadır.
Kanban, üretim ve malzeme akısını kontrol etmek için kullanılan; üretim süreçlerine neyi, ne zaman, ne kadar üreteceklerini ve nereye göndereceklerini söyleyen bir bilgi sistemidir. Kanban sisteminin uygulamaya geçirilmesi ile ürün ve bilgi akısı birlikte ele alınır, ayrı bir stok yönetimi gerekmez, fazla üretim engellenir ve israfların en aza indirilmesi sağlanır, bu sayede kaynak kullanımı minimum seviyede gerçekleşir. Bu çalışmada kanban sistemi geniş olarak incelenecektir.
Giriş
Kanban kelimesi kart veya işaret kelimesinin Japonca karşılığıdır. Kanban sisteminde; somut nesneler yani kartlar işin tipini miktarını ve parça ile ilgili bilgileri içerir. Üretim yönetiminde Kanban tipi bir uygulamaya geçmek oldukça önemlidir. Kartların hareketi ile bilgiler somut hale gelir ve kolayca anlaşılır.1
Yalın üretim sistemi, çalışanların katılımı ile yaratılan basit ve görsel bir ortamdır. Kullanılan bazı araçların kolay anlaşılabilir özelliği vardır. Örneğin, iş birimleri arasında iletişimi sağlayan ve ürünün bilgilerini içeren bir kart alan Kanban son derece basit ve görsel bir yalın üretim aracıdır.

Çekme tipi üretim uzun bir süre imalat sanayinde kullanılan bir kavram olmuştur. Kanban sistemi sayesinde birimler arasındaki çeşitli izinler kolayca aşılmış ve birimler arası iletişim daha etkin bir şekilde sağlanmış olur.2
Kanban Sistemi
Yalın üretimin sıfır stok amacına ulaşabilmek için, üretimin her aşamasında stok oluşumunu engellemek gerekir. Bunu gerçekleştirebilmek için de, işletme içindeki malzeme hareketinin klasik sistemlerdeki malzeme hareketinden farklı olması zorunludur. Kanban sistemi, yalın üretim sistemindeki malzeme hareketini kontrol eden bir çizelgeleme yaklaşımıdır. Bu sistemin en önemli özelliği, çekme sistemi ilkelerine göre çalışmasıdır. Çekme sistemi ve karşıtı olan itme sistemi bir üretim sistemi sınıflamasıdır.3
Kanban sistemi JIT içinde her aşamada üretimin miktar ve zamanlamasını kontrol edip ürün akışını izleyerek sistemin verimliliğini artırmaya yönelik bir bilgi sistemidir. Kanbanlar üretim akışının ters yönüne hareket eder ve hangi parçadan ne kadar üretileceği bu kartlarda belirtilir.
Yalın üretimin temel ilkelerinden biri olan her şeyi gerektiği an ve miktarda üretmek, sadece müşteri talebine en yakın zamanda ve talebin belirlediği miktar ve çeşitlilikte üretmek demek değildir. Aynı ilke bir fabrikanın kendi iç üretim akışı için de geçerlidir. Amaç, tüm üretim aşamalarının ya da üretim istasyonlarının gereksiz üretim yapmalarını önlemektir ve bu amaca ulaşmak için de her bir üretim istasyonunun ancak kendisinden bir sonraki istasyonun hemen işleme geçirebileceği miktarda parçayı (fazlasını değil) “tam zamanında” üretmesi ilkesine göre çalışılır.

 

Taiichj Ohno‟nun öncülüğünü yaptığı sistem aslında son derece rasyonel ve basittir. Sistem tümüyle, bir sonraki üretim aşamasındaki bir işçinin, bir önceki aşamaya gidip, kendi üretim istasyonu için o an gerekecek miktarda parçayı “çekmesine” dayanır. Onun için bu parçaları çekmesi, yani alması, bir yandan bir önceki istasyon için “yeni üretime başla” sinyalidir; öte yandan da yeni üretimin ne miktar ve çeşitlilikte olacağını belirtir: bir önceki aşamada, ancak çekilen miktar ve çeşitlikte parça üretilecektir. Aynı ilişkiler, ikinci istasyonla kendinden önce gelen üçüncü istasyon arasında da gerçekleşir. Dolayısıyla hiçbir aşama, daha önce belirlenmiş miktarda parçanın bir sonraki istasyon tarafından alınmasından önce yeni parça üretimine geçmez ve üretim hiçbir zaman istenilenden fazla veya değişik olmaz. “Çekme” olayının başladığı yer son montaj hattıdır ve bu hattan başlayarak parçalar atölyeden atölyeye, ya da yan sanayiden ana sanayi fabrikasına çekilirler.4
Başarının Bir Faktörü Olarak “KANBAN”
KANBAN, dünyaca ünlü ve başarılı firmalar tarafından kullanılan bir ekonomik üretim yönetimi modelidir. Kanban‟ın Temel ilkeleri uzun zaman önce Japonya'daki Toyota grup tarafından geliştirilmiştir. Japoncada Kanban görsel kart ya da işaret anlamında bir kelimedir.
Yalın üretimin temel kavramı, üretim süreci ve dizaynının sürekli bir akış halinde bulunmasıdır. Ancak, üretim akışındaki süreklilik her zaman için sağlanamamaktadır ve üretim miktarının belirli boyutlarda değiştirilmesi gerekmektedir. Kanban, uzun ya da kısa zaman döngülerine dayanan, çalışma alanları arasında uzun mesafeler bulunan ve güvenilirliği düşük olan üretim süreçlerinde kullanılabilir.
Kanban;

  •  Dolaşımdaki envanter ve mamulü azaltır. Bu sayede sermaye kaybı ve stoklarla ilgili israf faaliyetleri de azaltılmış olur.
  •  Envanterdeki set stoklarının aşılmasını engeller.
  •  Değişen müşteri ihtiyaçları ve beklentileri açısından, esnekliği arttırır.
  • Büyük ölçüde üretim yönetimi kolaylaştırır. Kanban, bilgisayar eğitim sistemlerine bile ihtiyaç duymaz. Tek ihtiyacımız, kartlar, etkin bir zaman planlaması ve disiplindir.5

Kanban Modelinin Oluşturulma Kuralları
Tutarlı ve doğru bir Kanban uygulaması, geniş kapsamlı etkiler üretir. Örneğin; uzun veya kısa zaman döngüsüne sahip, kurulum süreleri uzun, hatalara son derece duyarlı üretim süreçlerinde ve tedarikçilerin uzun mesafelerde konumlandığı durumlarda, Kanban oldukça makul bir üretim modelidir.
Kanban; stokları azaltır, sipariş ve sevk sürelerini azaltır, denetimi kolaylaştırır, üretim maliyetlerini azaltırken kalitesini artırır.
Kanban; ürünün hangi miktarda yapılması gerektiğini, ne zaman üretileceğini ve nasıl üretileceğini tam olarak kolayca belirler.
Kanban uygulaması aşağıdaki beş adımdan oluşur6;
1. Analiz ve süreçlerin seçilmesi
2. Kanban kurallarının tanımlanması
3. Kanban tipinin seçilmesi
4. Planlama ve boyutlandırma
5. Organizasyon araçlarının ve kartların oluşturulması

 

Kanban Sisteminin Uygulama Prensipleri
Kanban sistemi, tam zamanında üretimin bir alt sistemidir. Kanbanların kullanımında bazı
kurallara uyulması gerekir.Bu Kurallar aşağıdaki gibi özetlenebilir7:
1.Kural; Sonraki üretim süreci, önceki süreçten gerekli parçaları gerekli miktarlarda ve
gereken zamanda çekmelidir.
2.Kural; Kartlarda karmaşık bilgilerden ve hiyerarşik üretim sistemlerinden
kaçınılmalıdır.
3.Kural; Kanban gelmeden üretim devam etmemelidir..
4.Kural; Her aşamada sadece gerekli kart geri gönderilmelidir.
5.Kural; Sonraki aşamalar için arızalı parçalar gönderilmemelidir.
6. Kural; Geri dönen Kanban‟daki parçalar kesinlikle üretilmelidir.

kanban

 

Şekil 1 kanban ve malzeme akışı8
 

 

Kanban Hangi Bilgileri İçerir ?


İlk olarak Toyota Motor Company‟ de geliştirilen Kanbanın kelime karşılığı karttır ve
ürün bilgilerini içeren görsel bir kayıt aracıdır. Kanban üretim aşamaları arasında gidip gelerek
üretimi başlatır ve aşamalar arası talebi düzenler. Kanban kartları, genellikle dikdörtgen biçimde
plastik, karton veya metal olabilir. Şu bilgileri içerir9;

  •  Kullanıldığı yer
  •  Parça numarası
  •  Parça adı
  •  Parçanın tanımı
  •  Kanban numarası
  •  Parça sayısı / kanban oranı
  •  Kanbanın düzenli olarak konulduğu kutunun tanımlayıcı kod numarası
  •  Kanbanın teslim edileceği is istasyonunun yeri (kod numarası veya tanımı)

cekme kanban örnegi

Şekil 2 : Çekme Kanban Örneği 10
(Kaynak : Nesime Acar, Verimlilik Dergisi, MPM Yayını, 1992/3, sayfa : 90)

 

 

1 Chun-che Huang; Andrew Kusıak; “Overview of Kanban systems” Int. j. computer ıntegrated manufacturıng, 1996, vol. 9, no. 3, 169

2 Chun-che Huang; Andrew Kusıak; “Overview of Kanban systems” Int. j. computer ıntegrated manufacturıng, 1996, vol. 9, no. 3, 169


3 GÜRE, Zehra ; “Bir Üretim Modeli Olarak Yalın Üretim: Ġmalat Sektöründe Bir Uygulama” syf:55

4 OKUR Serdaroğlu Ayperi; Yalın Üretim 2000’li Yıllara Doğru Türkiye Sanayii Ġçin Yapılanma Modeli; Söz Yayınları Yönetim Dizisi 1 syf:39-40

5 Element for Economic Production Management KANBAN ; Lean Production – All What You Need; syf:2


6 Element for Economic Production Management KANBAN ; Lean Production – All What You Need; syf:5

7 Chun-che Huang; Andrew Kusıak; “Overview of Kanban systems” Int. j. computer ıntegrated manufacturıng, 1996, vol. 9, no.3, 169-170


8 Chun-che Huang; Andrew Kusıak; “Overview of Kanban systems” Int. j. computer ıntegrated manufacturıng, 1996, vol. 9, no.3, 170

9 GÜRE, Zehra ; Bir Üretim Modeli Olarak Yalın Üretim: Ġmalat Sektöründe Bir Uygulama; syf:56-58


10 GÜRE, Zehra ; Bir Üretim Modeli Olarak Yalın Üretim: Ġmalat Sektöründe Bir Uygulama; syf:56-58

 

Sonraki Konu :


Duyuru

Facebook sayfamiza üye olun


Duyuru
Sitemizde güncelleme çalismalari devam etmektedir.
Görüs ve önerilerinizi bizimle paylasabilirsiniz ! mail adresimiz : endustrimuhendisligi@hotmail.com